Ruiny kościoła ewangelickiego w Kobułtach – gdy cisza spotyka pamięć

/ 01/07/2026
WSTĘP

Celem numer jeden czerwcowego wyjazdu na Mazury była dawna stacja kolejowa Kobułty na zlikwidowanej linii kolejowej 262 Szczytno – Biskupiec Reszelski. Jednakże punktów do odwiedzenia po drodze było znacznie więcej, w tym w samych Kobułtach dwa. A jednym z nich ruiny kościoła ewangelickiego.

LOKALIZACJA

  • Miejscowość: Kobułty
  • Ulica: –
  • gmina: Biskupiec
  • powiat: olsztyński
  • Województwo: warmińsko-mazurskie
  • Lokalizacja GPS: 53.802662, 21.032116
HISTORIA

Historia wsi Kobułty sięga początku XV wieku, dotyczy to także miejscowej parafii. Reformacja przyczyniła się do przekształcenia drewnianego kościoła na luterański.

Druga połowa XVII stulecia przyniosła świątyni remonty i nowe wyposażenie: w 1654 – ambonę i chrzcielnicę, w 1686 – ołtarz, 1689 – dwa dzwony przetopione z dotychczas używanych. Ponadto w 1683 odrestaurowano kościół. Kolejne remonty miały miejsce w latach 1732, 1765 i 1777-1785.

Koniec XVIII stulecia przyniósł tragiczny w skutkach pożar – ogień strawił plebanię i budynki gospodarcze. I choć oszczędził sam kościół, to niestety pogarszający się z czasem jego stan spowodował zamknięcie świątyni w 1828 roku.

Wkrótce przystąpiono do budowy nowego obiektu, który oddano do użytku w 1832 roku. Nie udało się jednak wyposażyć go od razu – organy uruchomiono prawdopodobnie w 1849, ołtarz został doposażony w 1860, a dzwony zabiły w 1869 roku.

W latach 1870-1872 miał miejsce gruntowny remont kościoła, następny w 1906. Jeszcze jeden remont przeprowadzono w latach 50. ubiegłego wieku. Jak miało się okazać – ostatni. Mimo, iż po wojnie odbywały się tu nabożeństwa (odprawiane przez pastora z Biskupca lub Sorkwit), to wyjazdy ostatnich ewangelików do Niemiec w latach 70. spowodowały, że wspólnota przestała istnieć. A wraz z nią postępowała degradacja nieużytkowanego kościoła.

Na początku lat 90. parafie ewangelickie w Nidzicy (1990) i Sorkwitach (1991) wystąpiły do Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z wnioskiem o rozbiórkę kościoła. Mimo odmowy WKZ, wkrótce z kościoła pozostały już tylko ściany i wieża.

Na szczęście nie doszło do zupełnej degradacji kościoła i w latach 1998-2002 miejscowe władze samorządowe i dawni mieszkańcy Kobułt osiedli w Niemczech doprowadzili do remontu wieży i zabezpieczenia dawnego już kościoła ewangelickiego w formie trwałej ruiny.

W 2020 roku obiekt został przejęty przez Urząd Miejski w Biskupcu, a od 15 maja 2021 w kościelnej wieży można oglądać wystawę pamiątek mieszkańców wsi.

CIEKAWOSTKI

  • Kościół ewangelicki w Kobułtach miał kubaturę 1582 m3 i powierzchnię użytkową 326,6 m2.
  • Jeszcze w latach 70. w kościele znajdowały się organy i dwie tablice z nazwiskami mieszkańców Kubułt i okolicy poległych w I wojnie światowej. Nie udało mi się niestety ustalić, co stało się z tymi elementami kościelnego wyposażenia.
  • W karcie zielonej zabytku wypełnionej 12.10.1967 znajduje się fotografia kościoła w stanie bardzo dobrym, jak głosi opis sporządzającego kartę.
  • Kościół został zaprojektowany przez Schimmelpfenniga, zaś nadzór nad realizacja sprawował słynny Karl Friedrich Schinkel. Co ciekawe, Schinkel chciał wprowadzić pewne zmiany w projekcie, ale wystąpił z nimi zbyt późno – gdy budowa już trwała.
STAN OBECNY

Kościół ewangelicki w Kobułtach jest w stanie trwałej ruiny. Na szczęście, dzięki właściwym decyzjom, udało się uratować choć część ścian i całą wieżę. Dzięki temu, a także dbałości o miejsce, zabytek (w rejestrze od 12.10.1967 – pod numerem A-646) jest dostępny bez konieczności przedzierania się przez chaszcze.

Zdjęcia zostały wykonane 22.06.2026.

ZWIEDZANIE

Ruiny kościoła ewangelickiego w Kobułtach są bez problemu dostępne do zwiedzania. Trawa wokół skoszona, obok kościoła, jak i w jego odkrytym wnętrzu stoją ławki (te drugie, z uwagi na zadaszony podest przy wieży, służą obserwatorom spotkań i uroczystości, jakie tu zapewne się odbywają). Co więcej, w pobliżu kościoła jest malutki parking i obszerna tablica informacyjna – z historią kościoła, starymi zdjęciami i współczesnymi fotografiami. Co ważne, zwiedzać można wnętrze wieży (według wspomnianej tablicy – w niedziele, między godz. 12 a 15, jest też podany telefon komórkowy). Znajduje się w niej wystawa pamiątek mieszkańców wsi.

WRAŻENIA Z MIEJSCA

Choć ruiny kościoła ewangelickiego w Kobułtach nie są pierwszym takim miejscem przeze mnie odwiedzonym, to zrobiły na mnie duże wrażenie. Przez to, że byłem tam akurat sam na sam z historią, starymi murami świątyni, a może i nawet duchami dawnych mieszkańców Kubułt, przypatrującymi się turyście. I przez to, że to nie jest zapomniane miejsce, zarośnięte, zamurowane, otoczone jakąś smutną siatką metalową z napisem „Uwaga! Grozi zawaleniem”. To miejsce niezwykłe, pełne zarówno ciszy, jak i pamięci mieszkańców obecnych o byłych. Znakomite połączenie.

ZOBACZ TEŻ

ŹRÓDŁA INFORMACJI

Podobne wpisy

Dodaj komentarz

Ta witryna wykorzystuje usługę Akismet aby zredukować ilość spamu. Dowiedz się w jaki sposób dane w twoich komentarzach są przetwarzane.