WSTĘP

Nazwa Brzózki coraz częściej kojarzy się z niezwykłymi muralami – umieszczonymi na ścianach domów przedstawiającymi obrazy Vincenta van Gogha. Nie jest to jedyny akcent sztuki – we wsi znajdziemy też liczne rzeźby i kapliczki. Warto też wiedzieć i zwrócić uwagę na zabytkowe cmentarze ewangelickie – jeden z nich ulokowany na początku wsi od strony południowej.

LOKALIZACJA

• Miejscowość: Brzózki
• Ulica: Brzózki 16
• gmina: Szubin
• powiat: nakielski
• Województwo: kujawsko-pomorskie
• Lokalizacja GPS: 53.093762, 17.722116

HISTORIA

Historia Brzózek sięga końca XVIII wieku. Tereny wsi należały wówczas do Józefa Godzimirskiego. Była to osada karczemna, a więc na jej terenie funkcjonowała karczma.

W wyniku rozbiorów i przejęcia przez Prusy, Brzózki wraz z okolicznymi terenami stały się miejscem kolonizacji. Najwięcej, bo 326 osób, zamieszkiwało Brzózki w 1852 roku. Byli to głównie ewangelicy narodowości niemieckiej. To tłumaczy istnienie 2 cmentarzy.

Większy, o którym mowa, założony został w połowie XIX wieku. Nietrudno domyślić się, jaki los spotkał miejsce pochówku po 1945 roku i opuszczeniu Brzózek przez mieszkańców narodowości niemieckiej. Zniszczenie i zapomnienie – te słowa chyba najlepiej oddają kolejne lata w historii miejsca.

W 2010 roku mieszkańcy, wsparci finansowo przez lokalne samorządy gminne i powiatowe oraz sponsorów, rozpoczęli prace porządkowe. Dzięki nim i regularnej dbałości o stary cmentarz, miejsce to nie zostało zupełnie zapomniane i stanowi istotny element lokalnej tożsamości.

CIEKAWOSTKI

• Powierzchnia cmentarza wynosi 0,22 ha.
• Najstarszy zachowany nagrobek – Roberta Steinke – pochodzi z 1881 roku.
• Prace porządkowe zapoczątkowane w 2010 objęły także utworzenie (lub odtworzenie) alejki, na końcu której umieszczona została rzeźba z podpisem: „Łączą nas pasje i dzieje – jedność”, autorstwa Mateusza Malesy z Brzózek.

STAN OBECNY

Karta cmentarza z 1988 roku wskazuje na obecność zaledwie 10 wolnostojących nagrobków i tylko 2 tablic z inskrypcjami. Nie weryfikowałem tej liczby, ale już krótka analiza w terenie zdaje się potwierdzać te dane. Najważniejsze, że cmentarz nie popadł w zapomnienie i zupełnie zniszczenie, a świadomość lokalna brzózkowej społeczności powoduje, że stary cmentarz jest zadbany.

ZWIEDZANIE

Zwiedzanie cmentarza jest bezproblemowe. Do Brzózek najlepiej dojechać samochodem i zostawić auto na parkingu obok boiska – to bardzo blisko cmentarza.

WRAŻENIA Z MIEJSCA

Brzózki zrobiły na mnie duże i bardzo pozytywne wrażenie. Odwiedzone po raz pierwszy w piękny majowy dzień pozwoliły nie tylko zachwycić się wspomnianymi muralami i lokalną twórczością w ogóle, ale także poznać nieco miejscowej historii.

ZOBACZ TEŻ

• cmentarz ewangelicki w Brzozie
• cmentarz ewangelicki w Kcyni
• cmentarz ewangelicki we Włęczu
• młyn wodny w Chobielinie
• cmentarze
• zabytki powiatu nakielskiego

ŹRÓDŁA INFORMACJI

• mapy.zabytek.gov.pl
• zabytek.pl
• Wikipedia
• tablica informacyjna obok cmentarza
• OpenStreetMap

---

---

Zdjęcia wykonane 01.05.2026