WSTĘP
Pierwszy raz zobaczyłem stację kolejową w Marciszowie w październiku 2025, z okien pociągu z Wrocławia do Jeleniej Góry – Cieplic (a w pełnej relacji z Warszawy Wschodniej do Szklarskiej Poręby Górnej). Nie pamiętam już, czy pociąg się tam zatrzymał, czy tylko zwolnił, ale udało mi się sfotografować przez szybę miejscowy dworzec. A prawie rok później pojawiłem się na stacji podczas jednej z samochodowych wycieczek po Dolnym Śląsku.
LOKALIZACJA
- Miejscowość: Marciszów
- Ulica: Dworcowa 10
- gmina: Marciszów
- powiat: kamiennogórski
- Województwo: dolnośląskie
- Lokalizacja GPS: 50.851609, 16.008117
HISTORIA
Marciszów został włączony w kolejowy krwiobieg 15 sierpnia 1867 wraz z uruchomieniem linii kolejowej łączącej stacje Wałbrzych Fabryczny i Jelenia Góra (obecnie to fragment linii kolejowej 274 Wrocław Świebodzki – Zgorzelec – (Görlitz)). 15 sierpnia 1896 stacja uzyskała status węzłowej, dzięki uruchomieniu trasy do Wojcieszowa (który nieco wcześniej został połączony kolejowo z Jerzmanicami Zdrojem; to dawna linia 312, a obecnie na odcinku do Wojcieszowa Górnego – 776), a 1 sierpnia 1899 uruchomiony został ostatni, czwarty kierunek – do Malczyc przez Bolków i Strzegom (linia 302).
Początkowo w Marciszowie postawiono najprawdopodobniej nieduży budynek dworcowy z drewna, który przetrwał do 1897 roku, czyli momentu budowy istniejące do dziś, murowanego obiektu. Tak okazały dworzec potrzebny był z racji rozwoju kolei w Marciszowie i uzyskania przez stację statusu węzłowej. Zbudowano obiekt o nieregularnej bryle, nawiązujący do stylu rodzimego (Heimatstil), z elewacją wykonaną z cegły klinkierowej (parter), otynkowanymi górnymi kondygnacjami. Szczyt ryzalitu zyskał konstrukcję szkieletową, wokół okien pojawiły się opaski z cegły, a niektóre zdobienia mają nawet charakter neobarokowy.
Na początku XX wieku dworzec został rozbudowany w kierunku wschodnim. Postała wówczas także drewniana poczekalnia, przylegająca do budynku od południa. Rozbudowie dworca towarzyszyła rozbudowa samej stacji – powstało m.in. (w 1904) przejście podziemne, które połączyło peron dworcowy z peronem 1 i 2. Około 1914 roku przejście te przedłużono do nowopowstałego peronu 3.
Perony, podziemne przejście i dworzec to oczywiście niejedyne obiekty, które zbudowano wraz z powstaniem stacji i jej rozbudową. Już jako stacja węzłowa, Marciszów (1867-1920: Merzdorf; 1921-1930: Merzdorf (Kr. Bolkenhain); 1931-1945: Merzdorf (Riesengebirge)), od początku XX wieku posiadał 2 nastawnie, 2 wieże ciśnień, lokomotywownię z zasiekami węglowymi, ekspedycje i magazyn towarowy, wagę, piwnicę lodową, pocztę i szereg budynków gospodarczych oraz mieszkalnych dla pracowników kolei.
W latach 70. XX wieku nastąpiły zmiany nie przystające do architektonicznego charakteru dworca. W miejsce drewnianej poczekalni postawiono parterowy, murowany pawilon. Nietrudno go odszukać wzrokiem – bezkształtna bryła z luksferami to zupełnie inna wrażliwość architektoniczna.
W 2010 roku wyremontowano elewacje dworca, w lipcu 2026 trwał remont dachu. Jednak od dłuższego już czasu ruch na stacji jest dużo mniejszy niż kiedyś – w kierunku Bolkowa pociągi pasażerskie nie kursują od 1996, a towarowe od około 1999 roku, natomiast do Wojcieszowa Górnego pociągi pasażerskie nie kursują od 1995, towarowe zaś najpierw zniknęły w 2002, powróciły w 2008.
CIEKAWOSTKI
- We wschodniej części dworca znajdowały się dawniej poczekalnie, bufet i kasa biletowa, natomiast w zachodniej i korpusie budynku – pomieszczenia służbowe (parter) i mieszkania (piętro).
- Łączna długość przejścia podziemnego, po rozbudowie około 1914 roku, wynosi 43,4 m.
- W 1905 roku na stacji zostało zainstalowane oświetlenie gazowe.
STAN OBECNY
Dworzec kolejowy w Marciszowie jest dziś w dobrym stanie, ale nieużytkowany już w celach związanych z koleją. Poczekalnia jest zamknięta, na szczęście piętro zamieszkane. Cieszy remont dachu, ale uwagę zwraca pomalowana cegła elewacji. Czy tak było oryginalnie? Raczej nie.
ZWIEDZANIE
Dworzec można bez przeszkód oglądać z zewnątrz. Dostępne jest także przejście podziemne oraz perony.
WRAŻENIA Z MIEJSCA
Stacja Marciszów z dworcem bardzo mi się podobała, ale jednocześnie czułem się jak obserwator swoistej stopklatki – tak jakby ruch na stacji został zatrzymany na moment, może dłuższą chwilę. Tylko gdzie się podziali wszyscy pasażerowie i kolejarze? Cóż, dziś to stacja tylko dwukierunkowa, więc ruch jest tu niewielki. Pozostaje żal, że nie można pojechać nie tylko w kierunku Jeleniej Góry i Wałbrzycha, ale także Bolkowa, Wojcieszowa Górnego, czy nawet Kamiennej Góry (dzięki – dziś nieczynnej – łącznicy 774 Krużyn – Marciszów Górny).
ZOBACZ TEŻ
- dworzec kolejowy w Janowicach Wielkich
- dworzec kolejowy w Kamiennej Górze
- dworzec kolejowy przystanku Jelenia Góra Cieplice
- dworce kolejowe
- zabytki powiatu kamiennogórskiego
ŹRÓDŁA INFORMACJI
- bazakolejowa.pl
- Wikipedia
- Stankiewicz, Ryszard, Marcin Stiasny, Atlas linii kolejowych Polski 2011, Wyd. Eurosprinter, Rybnik 2011
- Dominas Przemysław, Architektura Śląskiej Kolei Górskiej. Görlitz/Węgliniec – Jelenia Góra – Wałbrzych, Księży Młyn Dom Wydawniczy, Łódź 2014
- OpenStreetMap
Zdjęcia wykonane 21.07.2026
podrozezmataszkami.pl 