Stacja kolejowa w Janowicach Wielkich, wraz z dworcem i budynkami pomocniczymi, na trasie Śląskiej Kolei Górskiej, to miejsce pełne kontrastów: z jednej strony na jednej z istotnych kolejowych, zelektryfikowanych tras, w regionie licznie odwiedzanym przez turystów, z czynną nastawnią, nowymi peronami i tablicami informacyjnymi; z drugiej zaś strony sam dworzec wymaga remontu, zagospodarowania, podobnie jak kilka innych obiektów (ustęp, magazyn, budynek gospodarczy), w stanie charakterystycznym raczej dla kolejowej zapaści. Stacja Janowice Wielkie znajduje się na dzisiejszej linii kolejowej 274 Wrocław Świebodzki – Zgorzelec (- granica państwa), a została włączona w kolejowy krwiobieg w 1867 roku, uzyskując połączenie z Jelenią Górą i Wałbrzychem. Janowicki dworzec został zbudowany w latach 1865-1866. Zaprojektował go w roku 1865 Hermann Cuno, oddelegowany na 2 lata do budowy Śląskiej Kolei Górskiej z Dyrekcji Kolei Wschodniej w Bydgoszczy. Projekt dworca w Janowicach (także innych budynków stacyjnych) posłużył za wzór dla analogicznych obiektów na 8 innych stacjach Śląskiej Kolei Górskiej. W następnych latach dworzec był dwukrotnie rozbudowywany, uzyskując znaną nam bryłę (nie liczę bezstylowej przybudówki od zachodu oraz nastawni – to raczej twory bliższe współczesności). Dworzec janowicki w pierwotnej wielkości mieścił na parterze m.in. poczekalnie 1 i 2 oraz 3 i 4 klasy, hol główny, biura stacyjne, kasę biletową i izby mieszkalne. Jak jest dziś? Trudno powiedzieć, gdyż obiekt jest zamknięty i jedynie częściowo zamieszkany. W 2008 roku elewacja budynku została odnowiona, dziś ponownie wymaga prac remontowych – najlepiej, by powrócono do samej cegły, bez tynku i farby. Dużo gorzej przedstawiają się inne stacyjne obiekty, w tym nieczynny ustęp, budynek gospodarczy czy magazyn po drugiej stronie torów. Warto dodać, że jeszcze kilka lat temu – we wschodniej części stacji, tuż przy przejeździe drogowym – stała nastawnia oraz, po obu stronach torów, zadaszenia przejścia podziemnego dla pieszych. Nie ma już nastawni, nie ma owych zadaszeń, a samo przejście zostało zalane betonem. Janowice Wielkie warto odwiedzić nie tylko ze względu na starą architekturę kolejową, ale także dla innych interesujących miejsc, w tym kilkusetmetrowej Alei Jarzęba Szwedzkiego (ulica 1 Maja w części prowadzącej na południe), Rudaw Janowickich z szeregiem atrakcji (np. zamkiem Bolczów), czy niedalekiej Miedzianki – miasta, którego już… nie ma.

• Miejsce: Janowice Wielkie, gm. Janowice Wielkie, pow. karkonoski, woj. dolnośląskie
• Geolokalizacja: 50.878337, 15.918817
• Kalendarium: 1865-1866 – budowa; l. 70 XIX w., pocz. XX w. – rozbudowa
• Stan: db
• Możliwość zwiedzania: nie
• Inne: na linii kolejowej 274 Wrocław Świebodzki – Zgorzelec (- granica państwa)
• Źródła: Przemysław Dominas, Architektura Śląskiej Kolei Górskiej. Görlitz/Węgliniec – Jelenia Góra – Wałbrzych, Księży Młyn Dom Wydawniczy, Łódź 2014; bazakolejowa.pl, OpenStreetMap
• Zdjęcia wykonane: 2025-07-19