Most na Wiśle w Tczewie – kiedyś kolejowy, dziś drogowy

/ 15/07/2026
WSTĘP

Są takie miejsca, które muszę odwiedzić. Muszę i chcę. Miejsca, które oglądam na zdjęciach, filmach, które zachwycają i przyciągają jak magnes. Dopiero zobaczenie ich na własne oczy pozwala docenić je i poczuć nieukrywany zachwyt. Do takich miejsc należy bez wątpienia dawniej kolejowy, a obecnie drogowy (choć nieczynny i niekompletny) most na Wiśle w Tczewie.

LOKALIZACJA

  • Miejscowość: Tczew
  • Ulica: Jana z Kolna
  • gmina: Tczew
  • powiat: tczewski
  • Województwo: pomorskie
  • Lokalizacja GPS: 54.092505, 18.803906 (od strony Tczewa), 54.092718, 18.819907 (od strony Lisewa Malborskiego)
HISTORIA

Historia mostu w Tczewie związana jest nierozerwalnie z historią Pruskiej Kolei Wschodniej (Ostbahn) – magistrali łączącej Berlin z Królewcem. Jej przebieg został zatwierdzony 14 stycznia 1845, zaś w roku następnym rozpoczęto prace, wstrzymane w 1847 do roku 1850.

Równolegle trwały także prace na mostem. Skomplikowana operacja budowlana i logistyczna wymagała zapewnienia źródła cegieł, kamienia i elementów żelaznych. Wykonywano także prace ziemne. Kamień węgielny wmurował oficjalnie król pruski Fryderyk Wilhelm IV 27 lipca 1851.

W 1853 zbudowano filary, 1854 zamontowano przęsła nr 3 i 4, w 1856 – przęsła nr 1 i 2, w 1857 – nr 5 i 6. W 1858 wzniesiono ostatnie murowane wieże. Ale wcześniej, w 1857 przeprowadzono ostateczne testy przeprawy, którą oddano do użytku 12 października 1857. Tym samym ukończono budowę Ostbahn i pociągi mogły już bez przeszkód kursować bezpośrednio między Berlinem a Królewcem.

Autorem projektu budowlanego był Carl Lentze (1801-1883), za szczegóły konstrukcyjne i obliczenia odpowiadał Rudolf Schinz (1812-1855). Swój udział w wyglądzie przeprawy miał także słynny Friedrich August Stüler (1800-1865) – zaprojektował dwa portale wjazdowe i 5 par wież na filarach.

Rozwój kolei i wzrost przewozów (oraz ich masy) wymusił budowę nowego mostu kolejowego. Zbudowano go w latach 1888-1891, 40 m od dotychczasowego, umieszczono na nim 2 tory. Starszy most, pełniący dotychczas funkcję przeprawy kolejowej, drogowej i pieszych, stał się mostem drogowym. W latach 1910-1912 oba mosty rozbudowano – każdy zyskał dodatkowe 3 przęsła. Prace te wymusiła regulacja Wisły i przesunięcie na wschód wałów przeciwpowodziowych. Starszy most, który w momencie uruchomienia miał 837,3 m długości (bez przyczółków 785,28 m), po rozbudowie już ponad 1030 m.

W 1920 roku oba mosty tczewskie znalazły się w granicach odrodzonej Rzeczpospolitej. 1 września 1939 zostały poważnie uszkodzone. Niemiecki okupant odbudował tylko młodszą, kolejową przeprawę. Z kolei w roku 1945 wycofujący się Niemcy wysadzili tylko młodszy most. Starszy, drogowy, był w lepszym stanie, zdecydowano więc o jego odbudowie w pierwszej kolejności.

Oddany ponownie do użytku 8 marca 1947 funkcjonował bardzo krótko. Już 24 marca tego samego roku powódź i zator lodowy uszkodziły przeprawę. Odbudowano most kolejowy i połączono go z drogowym kładką – ruch samochodowy odbywał się przez to przez 2 przęsła kolejowe. 11 lat później miał miejsce remont mostu kolejowego, z którego zabrano 2 przęsła i zamontowano w drogowym. Ze względu na swoją szerokość, ruch samochodowy musiał od tego czasu odbywać się wahadłowo.

Kolejna zmiana przęseł miała miejsce w 1961 roku – wymieniono wówczas 2 skrajne. Od tego czasu ten najstarszy most – oryginalnie kolejowy – na Wiśle funkcjonował jako swoisty konglomerat: przęsło nr 1 pochodziło z 1961, przęsła nr 2 i 3 to konstrukcja z sąsiedniego mostu kolejowego, przęsła 4, 5 i 6 pochodzą z 1857, przęsła 7 i 8 – z lat 1946-1947, nr 10-12 – z 1912.

Tak naprawdę jednak most nie jest kompletny, a przez to – przejezdny. Brakuje przęsła nr 1 oraz 2 i części nr 3. To efekt rozpoczętych w 2019 prac remontowych, po zamknięciu mostu dla ruchu kołowego w roku 2011. Niestety, w zawiłościach prawnych, pozwoleniach, zgodach i ich braku wręcz trudno się połapać. Z pewnością czas nie jest sprzymierzeńcem i drogowy most tczewski potrzebuje pilnie remontu, najlepiej z powrotem dla ruchu, przynajmniej pieszo-rowerowego. Na szczęście w marcu 2026, wkrótce po mojej wycieczce, wznowiono przerwane kilka lat wcześniej prace.

CIEKAWOSTKI

  • W 2019 roku, podczas prac remontowych, odnaleziono kamień węgielny wmurowany 27 lipca 1851 przez król pruski Fryderyk Wilhelm IV. Wraz z kamieniem odkryto kapsułę czasu, a w niej 10 XIX-wiecznych monet i 2 skórzane pergaminy.
  • Na obu niezachowanych portalach oryginalnie zawieszone były płaskorzeźby o wymiarach 7×4 m. Na jednej z nich umieszczono scenę otwarcia mostu przez pruskiego króla, zaś na drugiej (od wschodniej strony mostu) Winricha von Kniprode (wielkiego mistrza krzyżackiego), nawracającego Litwinów. Obie tablice usunięto w 1929 (lub 1920).
  • Drogowy most w Tczewie został wpisany do rejestru zabytków dopiero 21 marca 2000 (pod numerem A-1210). Sąsiedni most kolejowy nie widnieje z rejestrze zabytków.
  • Gdy w 1857 roku oddano do użytku most tczewski, była to najdłuższa przeprawa na świecie.
STAN OBECNY

Most drogowy w Tczewie jest obecnie nieczynny, przechodzi remont przerwany kilka lat wcześniej. W latach 2012-2015 generalnego remontu doczekały się 4 wieże i 2 filary (jedyne zachowane 2 pary wież z 10; nie przetrwały także portale).

ZWIEDZANIE

Most jest zamknięty. Od strony Tczewa trwają obecnie prace remontowe – gdy odwiedziłem to miejsce, brakowało ponad 2 przęseł, dostęp więc i tak był niemożliwy. Inaczej wyglądała sytuacja od strony wschodniej – tam można podejść do przęsła mostu, ale i ono jest zamknięte. Za to znakomicie prezentuje się przeprawa z obu brzegów Wisły – w Tczewie warto ją zobaczyć spacerując Bulwarem Nadwiślańskim, wyposażonym także w specjalny punkt widokowy i tablicę informacyjną o moście.

WRAŻENIA Z MIEJSCA

Tczewski most drogowy to zabytek pełen kontrastów – tych dotyczących jego obecnej konstrukcji (ze względu na mnogość przęseł z różnych lat), jak i obecnego stanu. Ceglane wieżyczki prezentują się znakomicie, ale brak komunikacji z brzegiem zachodnim Wisły wygląda co najmniej dziwnie… No i sam fakt, że most jest od kilkunastu lat zamknięty dla ruchu kołowego (nieco krócej dla rowerowego i pieszego). Za to po sąsiedniej przeprawie nadal kursują liczne pociągi pasażerskie i towarowe. Stan mostu drogowego nie zmienia faktu, że jest to zabytek wyjątkowy, piękny i ze wszech miar godny zobaczenia.

ZOBACZ TEŻ

ŹRÓDŁA INFORMACJI

Podobne wpisy

Jedna uwaga do wpisu “Most na Wiśle w Tczewie – kiedyś kolejowy, dziś drogowy”

  1. Pingback: Dworzec kolejowy w Szymankowie – miejsce z wielką, bohaterską historią |

Dodaj komentarz

Ta witryna wykorzystuje usługę Akismet aby zredukować ilość spamu. Dowiedz się w jaki sposób dane w twoich komentarzach są przetwarzane.