Elbląg odwiedziłem po raz pierwszy niemal 3 lata temu, w maju 2023, podczas zbierania materiału do przewodnika pt. „Zapomniane linie kolejowe warmińsko-mazurskiego”. Zabrakło wówczas czasu i sił na – choćby krótkie – zwiedzanie samego miasta. Najważniejsze były wtedy tematy kolejowe, w kontekście Elbląga to początek Kolei Nadzalewowej. Minęły prawie 3 lata i ponownie odwiedziłem to interesujące miasto. Tym razem z nastawieniem na poznanie miejscowych zabytków. Tych wcale w Elblągu nie ma tak wiele, niestety miasto zostało bardzo okaleczone w 1945 roku i dopiero od jakiegoś czasu Stare Miasto ponownie się zagęszcza zabudową, choć nie jest to typowa odbudowa – od lat 80. ubiegłego wieku stosuje się retrowersję, czyli budowę współczesnych kamienic, prezentujących architekturę nowoczesną, ale wpisującą się w historyczny układ urbanistyczny. Nie oznacza to, że nie ocalały w Elblągu żadne stare obiekty. Należy do nich Brama Targowa, która jako jedyna zachowała się ze średniowiecznych obwarowań miejskich. Zbudowana została około 1319 roku, rozbudowano ją w 1420. W 1755 roku na szczycie bramy zainstalowano barokowy hełm oraz nowy zegar (poprzedni był wzmiankowany pierwszy raz w 1639 roku). Brama Targowa mogła przestać istnieć już na przełomie wieków XVIII i XIX. Rozbiórce obiektu zapobiegła jej funkcja – strażnicy przeciwpożarowej. Uszkodzenia przyniósł wspomniany już rok 1945 i wojna; zniszczony został hełm, a wnętrze bramy wypalone. Co ciekawe, brama była pierwszym elbląskim zabytkiem, do którego odbudowy przystąpiono po wojnie. Przywrócono jej wygląd gotycki, zrezygnowano z odtworzenia barokowego hełmu. Tarcze zegara (już elektronicznego) pojawiły się ponownie dopiero w 2000 roku (ufundował je były mieszkaniec Elbląga, a wówczas nadburmistrz Hamburga, Ortwin Runde), zaś w 2006 roku miał miejsce gruntowny remont bramy, który nie tylko pozwolił odzyskać jej dawny blask, ale i przystosował do nowych funkcji, w tym punktu informacji turystycznej. Z Bramą Targową związana jest elbląska legenda, według której, podczas wojny polsko-krzyżackiej (1519-1525), w 1521 roku, miejscowy czeladnik – piekarczyk – uniemożliwił zbliżającym się do miasta rycerzom krzyżackim wtargnięcie, przecinając łopatą do chleba liny podtrzymujące bramne wrota. Figurę piekarczyka z ową łopatą (której kształt w kamieniu można znaleźć w przyziemiu bramy) zobaczymy tuż obok zabytku (natomiast całe mnóstwo piekarczyków znajdziemy w wielu miejscach Elbląga – warto spróbować ich odszukać!). Także tuż obok bramy (oraz na specjalnej płachcie zawieszonej na północnych wrotach) znajdziemy nawiązanie do dawnej linii tramwajowej, przechodzącej pod bramą między 1895 a 1968 rokiem.

• Miejsce: Elbląg, woj. warmińsko-mazurskie
• Geolokalizacja: 54.161110, 19.395670
• Kalendarium: ok. 1319 – budowa; 1420 – rozbudowa; 1755 – montaż barokowego hełmu i nowego zegara; 1945 – zniszczenie hełmu i wypalenie wnętrza; 2000 – powrót tarcz zegara (elektronicznego); 2006 – gruntowny remont
• Stan: bdb
• Możliwość zwiedzania: tak (w sezonie turystycznym otwarty punkt IT i punkt widokowy)
• Inne: wpisana do rejestru zabytków 28.12.1961 pod numerem 197/N
• Źródła: Wikipedia, Wikipedia, mapy.zabytek.gov.pl, zabytek.pl, elblag.eu (archive); OpenStreetMap
• Zdjęcia wykonane: 2026-04-11, 2026-04-12