Ze Starogardem Gdańskim rozstałem się na krótko; nic dziwnego, skoro w kolejce do blogowych wpisów czekają zabytki takie, jak zespół młynów Wiecherta. Choć dziś to ruiny, to nie sposób nie zatrzymać się przy nich i nie przyjrzeć znakomitej architekturze przemysłowej końca XIX wieku. Cofnąć się jednak trzeba aż do czasów przedkrzyżackich i XII wieku, a następnie wzmianki o młynie w Starogardzie Gdańskim z przywileju lokacyjnego miasta z roku 1348. W późniejszym czasie młyn przeszedł w ręce prywatne. W 2 połowie XIX wieku z Oziorska (Darkiejm; dziś obwód królewiecki) przybył do Starogardu Franz Wiechert. Odkupił w 1871 od Michaela Pieske młyn żytni, który przebudował. Przede wszystkim jednak zbudował w latach 1886-1889 młyn pszenny. Przedsiębiorstwo Künstmühle Franz Wiechert Jun. (Zakłady Młynarskie Franz Wiechert jun.) działało bardzo prężnie. Przyczyniło się do tego także dobre zarządzanie firmą przez synów Franza Wiecherta – Maxa i Ernesta, którzy w 1904 przejęli rodzinny biznes od ojca (Franz przeszedł na emeryturę). Powstawały kolejne obiekty, zwiększano zatrudnienie. W 1930 roku rozpoczęto produkcję pieczywa dietetycznego typu Steinmetz i Pumpernickel. Na ten drugi produkt firma otrzymała patent. Kres zarządzania młynami przez Wiechertów przyniósł rok 1945. Kompleks obiektów właściwie nie ucierpiał w czasie działań wojennych, choć np. łuszczarnia służyła jako magazyn wojskowy. Po wyjeździe Wiechertów ze Starogardu przedsiębiorstwo przejął skarb państwa. Zakłady działały, powstały wówczas nowe obiekty. Po 1989 roku zakład popadł w długi. W latach 1995-1996 przeprowadzono jego restrukturyzację, w 1998 sprywatyzowano. Niestety, w 2000 roku młyny ogłosiły upadłość. W latach 2013 i 2016 miały miejsce pożary, które nie tylko zniszczyły część zabudowań, ale i wymusiły rozbiórkę niektórych ze względów bezpieczeństwa. W roku 2018 kompleks znalazł się w rękach obecnego właściciela, który zamierza go zrewitalizować – mają powstać m.in. mieszkania, hotel, restauracja, co ważne – przy zachowaniu historycznego i architektonicznego charakteru tego miejsca. Jednak we wrześniu 2025, gdy odwiedziłem Starogard Gdański, na terenie kompleksu młyńskiego nie działo się nic. Oby nie zabrakło czasu na zachowanie choćby tego, co jeszcze jest i obecnie straszy, przywołując dawne czasy – przez niebanalną architekturę ceglaną, przemysłową, z ceramicznymi zdobieniami, wzorami geometrycznymi z czarnej cegły, ozdobnymi kotwami służącymi do mocowania silosów, historyczną stolarką okienną i drzwiową. Co ciekawe, na elewacji młyna pszennego znajdowały się nawet posągi kobiece; dziś ich nie zobaczymy, na szczęście jakiś czas temu zostały zdemontowane i zabezpieczone. Młyny, a właściwie ich ruiny, widać najlepiej z ulicy Tczewskiej, od strony zachodniej. Część budynków (cały kompleks obejmuje: młyn żytni, młyn pszenny, stolarnię, łuszczarnię, budynek mieszkalny, budynek gospodarczy, kotłownię, budynek socjalno-biurowy, komin) znajduje się w głębi działki i trudniej je zobaczyć. Natomiast z Wiechertem związane są jeszcze zabytki o funkcji mieszkalno-reprezentacyjnej, które doczekają się na blogu osobnego wpisu.

• Miejsce: Starogard Gdański, pow. starogardzki, woj. pomorskie
• Geolokalizacja: 53.967957, 18.536447
• Kalendarium: 1886-1889 – budowa młyna pszennego i przebudowa młyna żytniego; 1928 – uruchomienie łuszczarni ryżu; l. 20. – uruchomienie elektrowni; 2000 – upadłość zakładu; 2013 i 2016 – pożary; 2018 – w rękach obecnego właściciela
• Stan: ruina
• Możliwość zwiedzania: nie
• Inne: –
• Źródła: zabytek.pl, kociewie24.eu, dziennikbaltycki.pl, starogardgdanski.naszemisto.pl, OpenStreetMap
• Zdjęcia wykonane: 2025-09-23