Wrześniowa wycieczka do Starogardu Gdańskiego zaprowadziła mnie także, rzecz jasna, na miejscową stację kolejową. Co bardzo ważne – czynną, ze znakomicie wyremontowanym niedawno dworcem. Starogard Gdański uzyskał pierwsze połączenie kolejowe w roku 1871 z Tczewem, 2 lata później z Chojnicami i Złotowem. W 1903 roku stacja zyskała statu węzłowej, przez otwarcie linii kolejowej do Skórcza, zaś w 1905 roku w czwartym kierunku – do Skarszew. To druga trasa funkcjonowała jako linia 243 Skórcz – Skarszewy, współcześnie została niestety zlikwidowana niemal w całości, poza niedużym fragmentem do pobliskiego Jabłowa. Inaczej ma się rzecz z linią 203 Tczew – Kostrzyn, nadal czynną nie tylko w ruchu towarowym, ale i pasażerskim. Do jego obsługi wzniesiono już w 1871 roku (choć spotkałem się też z datą 1878-1880) okazały dworzec kolejowy, architektonicznie podobny do powstałych w tym samym, okresie np. w Wąbrzeźnie czy Biskupcu Pomorskim. Duży, rozczłonkowany budynek (o powierzchni około 1450 m2 i kubaturze ok. 8000 m3) zbudowano z żółtej cegły, ozdabiając m.in. fryzami, gzymsami, sterczynami czy płycinami podokiennymi dekorowanymi rozetami. Jeszcze do niedawna zabytek (co dziwne – nie został wpisany do rejestru) nie wyglądał najlepiej, z pomalowaną w 1986 roku elewacją. Na szczęście w latach 2017-2018 przeprowadzono prace remontowe i modernizacyjne, nie tylko odkrywające piękno obiektu, ale i dostosowujące go do bieżących potrzeb. Te są inne niż jeszcze kilkadziesiąt lat temu, stąd bardziej przestronna i obszerna jest poczekalnia (zrezygnowano z niektórych pomieszczeń, łącząc w większe). Wewnątrz koniecznie trzeba zobaczyć heksagonalną posadzkę (w części budynku) oraz strop drewniany z ciekawą polichromią, której zasadniczymi elementami są herby miast: Kościerzyny, Chojnic, Elbląga, Bydgoszczy, Starogardu, Iławy, Kwidzyna, Sopotu, Gdańska, Malborka, Tczewa i Torunia. To zapewne destynacje, dokąd można było dojechać ze Starogardu Gdańskiego (pomijam herb samego Starogardu) – trudno jednak dokładnie określić, kiedy powstały (przypuszczalnie w dwudziestoleciu międzywojennym). Wspomniane prace remontowe sprzed kilku lat objęły także sąsiedni budynek telegrafu, w którym ulokowano Straż Miejską oraz teren wokół dworca, utworzono bowiem lokalne centrum komunikacyjno-przesiadkowe. Zdecydowanie warto zajrzeć na starogardzką stację, nie tylko ze względu na piękny dworzec, ale i zachowaną sygnalizację kształtową (ciekawe, jak długo?). Kolejowego, nieco archaicznego klimatu dopełnia też fakt, że linia 203 do dziś nie została zelektryfikowana.

• Miejsce: Starogard Gdański, pow. starogardzki, woj. pomorskie
• Geolokalizacja: 53.976866, 18.525887
• Kalendarium: 1871 – budowa; 2017-2018 – remont i modernizacja
• Stan: bdb
• Możliwość zwiedzania: tak
• Inne: na liniach kolejowych: 203 Tczew – Kostrzyn i 243 Skórcz – Skarszewy (niemal w całości rozebrana)
• Źródła: zabytek.pl, starogard.pl, bazakolejowa.pl, muzeumpomorza.pl, Stankiewicz, Ryszard, Marcin Stiasny, Atlas linii kolejowych Polski 2011, Wyd. Eurosprinter, Rybnik 2011; Kaprzyk Anna, Główny dworzec kolejowy w Toruniu: architektura i odkrywanie historii, w: Kluczwajd Katarzyna, Michał Pszczółkowski (red.), „Podgórz koło Torunia: architektura i kultura, miejsca i ludzie”, SHS, Toruń 2025; OpenStreetMap
• Zdjęcia wykonane: 2025-09-23