Z prawdziwą przyjemnością i pewnym wstydem (przez tak długi czas braku Torunia na blogu) wracam dziś do Grodu Kopernika, rozpatrując zarazem powrót do cotygodniowego cyklu z toruńskimi zabytkami. Zanim jednak podejmę decyzję w tym zakresie, wybierzmy się na Rynek Staromiejski. Ja zrobiłem tak w ubiegły czwartek wcześnie rano, gdy Stare i Nowe Miasto powoli budziły się po kolejnej listopadowej nocy, a nieco przychmurzone słońce dawało możliwość wykonania poprawnych zdjęć. Wybrałem się na Rynek ze względu na inny zabytek, ale nieco przy okazji sfotografowałem w końcu kamienicę pod numerem 5, znaną jako kamienica „Pod Turkiem”. O jakiego Turka chodzi i o czym świadczą liczne detale na fasadzie? Zacznijmy od początku… Pierwsza kamienica powstała w tym miejscu na przełomie XIII i XIV wieku. W 1578 roku, gdy jej właścicielami stali się toruńscy patrycjusze Schotdorffowie, przebudowali fasadę budynku w stylu renesansowym w typie niderlandzkim. Trudno powiedzieć, czy „niestety”, ale – podobnie jak mnóstwo innych kamienic – i ta została w wieku XIX przebudowana. I to dwukrotnie. Najpierw w 1843 roku przez ówczesnego nowego właściciela – kupca Ludwiga Burchardta (przez kilka lat współwłaścicielem był także kupiec, Otto Schulz), który w latach 1842-1868 prowadził w sieni kamienicy duży sklep (L. Burchardt & Co.). Kolejny właściciel budynku, Marcus Henius, uruchomił tu w 1868 roku fabrykę spirytusu i likierów (Marcus Henius Likör Dampf, Sprit & Fabrik). W latach 1884-1885 kamienica została przebudowana (lub wręcz zbudowana od nowa) i w takiej postaci możemy oglądać ją dziś. Niemal do końca XIX wieku, poza wspomnianą fabryką, w kamienicy mieszkała tylko rodzina właścicieli i pomocnicy handlowi. Marcus Henius zmarł w 1892 roku, właścicielką kamienicy została jego żona Clara Henius, która zaadaptowała budynek na kamienicę czynszową, zaś fabryka wódek i likierów funkcjonowała tu co najmniej do 1912. Jednak chyba najbardziej znaną funkcją kamienicy była ta związana z gospodą. W XIX wieku wolny czas spędzali w niej flisacy. Nie byłoby może w tym nic wyjątkowego, gdyby nie to, że właśnie tu odbywały się obrzędy tzw. frycowania, czyli symbolicznego przyjmowania w poczet braci flisaczej nowych flisaków, a pierwotnie fryców (czyli tych, którzy we flisie wzięli udział pierwszy raz). Frycowie musieli pocałować palec u stopy Grubej Maryny – tak nazywano drewnianą rzeźbę Bachusa siedzącego okrakiem na beczce. Grubej Maryny nie ma już w kamienicy Pod Turkiem – znajdziemy ją w miejscowym Muzeum Okręgowym. Także tam zobaczymy owego tajemniczego Turka, a właściwie jego rzeźbę. Pierwotnie stała on nad wejściem do sklepu Ludwiga Burchardta. Turka nie ma też na fasadzie kamienicy, ale jest… Gruba Maryna. Zobaczymy ją między oknami czwartej kondygnacji, na środku, po bokach zaś płaskorzeźby Hermesa i Sprawiedliwości. Po prawej stronie kamienicy, pod oknami drugiej kondygnacji widnieją daty: 1884 i 1885, czyli ostatniej przebudowy obiektu. Koniecznie trzeba też zwrócić uwagę na detal między środkowymi oknami trzeciej kondygnacji – to renesansowy płaskorzeźbiony herb rodziny Schotdorffów oraz daty: 1578 i 1803 (czyżby ta druga odnosiła się do zmiany właścicielskiej?). Uważne oko dostrzeże też w dwóch miejscach (w zwieńczeniu i ślusarce balkonu) monogram MH – oczywiście od nazwiska Marcusa Heniusa. I jak tu nie zachwycać się toruńskimi zabytkami?

• Miejsce: Toruń, woj. kujawsko-pomorskie
• Geolokalizacja: 53.010092, 18.604600
• Kalendarium: XIII/XIV w. – budowa pierwszej kamienicy; 1578 – przejęcie przez Schotdorffów i przebudowa w stylu renesansowym (w typie niderlandzkim); 1843 – przebudowa; 1884-1885 – przebudowa do obecnej formy
• Stan: bdb
• Możliwość zwiedzania: tak (częściowo – na parterze sklep i restauracja)
• Inne: –
• Źródła: toruntour.pl, Paweł Bogdan Gąsiorowski, Spacerem po… Toruniu, M.C. Kwadrat 2017; Piotr Kowalski, Rynek Staromiejski w Toruniu i jego mieszkańcy w XIX w. Zagadnienia socjotopografii, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2020; OpenStreetMap
• Zdjęcia wykonane: 2025-04-12