Moja ciągła blogowa podróż, w którą Was zabieram, doprowadzi nas dziś do Łodzi, po raz drugi na tamtejszy nowy cmentarz żydowski. Pierwszy blogowy wpis dotyczący tego łódzkiego zabytku pojawił się w ubiegłym roku i dotyczył mauzoleum jednej z najbadziej znanych rodzin fabrykanckich – Poznańskich. Został przeze mnie wyróżniony nie tylko za swój wyjątkowy charakter architektoniczny, ale i fakt, że Izrael Poznański był jednym (obok Alberta Cukiera) z fundatorów owego cmentarza (nazywanego – w odróżnieniu od starego z 1811 – nowym). Słowo nekropolia zdecydowanie pasuje do tego miejsca – łódzki cmentarz jest jednym z największych żydowskich miejsc pochówku w Europie. Zajmuje powierzchnię około 42 ha, pochowano na nim – według szacunków – około 160 000 osób (według różnych źródeł to jedynie liczba zachowanych nagrobków, a pochówków mogło być nawet 230 000), w tym także ofiary łódzkiego getta. Cmentarz podzielony jest na 125 kwater – osobnych dla mężczyzn, dla kobiet (wśród nich – osobne kwatery dla panien), dla dzieci. W latach 1896-1898, z fundacji Miny Konsztat (wdowy po Hermanie Kosztacie, kupcu i działaczu społecznym) zbudowano dom przedpogrzebowy, który zachował się do naszych czasów. Przy głównej alei cmentarnej znajdują się rodzinne grobowce najważniejszych łodzian, prezentując rozmaite style w architekturze, najcześciej formy antyczne – zobaczymy m.in. jońskie kolumnady czy hellenistyczne sarkofagi. Wśród pochowanych tu osób znajdziemy nazwiska takie, jak wspomniani Poznańscy, a także: Markus Silberstein (fabrykant), dr Seweryn Sterling (lekarz), Stanisław Heyman (malarz), czy rodzice Juliana Tuwima oraz Artura Rubinsteina. Oczywiście groby osób znanych czy grobowce bogatych to nie wszystko – najwięcej jest tradycyjnych macew, a właściwie każda to dzieło sztuki sepulkralnej. Mimo dewastacji cmentarza przez Niemców w czasie II wojny światowej cmentarz zachował się w raczej dobrym stanie. Po remontach jeszcze w latach 80. prowadzone są prace porządkowe i renowacyjne. Cmentarz można zwiedzać we wskazanych dniach i godzinach, po zakupie biletu. Nie sposób jest zwiedzić go całego, nie sposób też opisać w kilkunastu zdaniach i kilkudziesięciu zdjęciach. W końcu to zabytek złożony z tysięcy innych zabytków, no i oczywiście ludzkich historii, także tych tragicznych…

• Miejsce: Łódź, woj. łódzkie
• Geolokalizacja: 51.796969, 19.486118
• Kalendarium: 1892 – założenie
• Wyznanie: judaizm
• Stan: db
• Inne: wpisany do rejestru zabytków 17.09.1980 pod numerem 276 (13.08.2012 bez numeru)
• Możliwość zwiedzania: tak (wejście biletowane, we wskazanych dniach i godzinach)
• Źródła: mapy.zabytek.gov.pl, zabytek.pl, Wirtualny Sztetl, Leszek Hońdo (red.), Monumenta et Memoria. Cmentarz Żydowski w Łodzi, Wydawnictwo Hamal Andrzej Machejek; OpenStreetMap
• Zdjęcia wykonane: 2024-06-09