WSTĘP

Gdy spojrzeć na mapę Polski z tunelami kolejowymi nasuwa się prosty i oczywisty wniosek, że – poza kilkoma wyjątkami (m.in. Toruń, Warszawa) – te wyjątkowe obiekty inżynieryjne zlokalizowane są w południowej części naszego kraju, czyli tam, gdzie spotkamy góry. A najwięcej kolejowych tuneli znajdziemy tam, gdzie sieć torów była niegdyś bardzo gęsta, czyli na Dolnym Śląsku. Wśród nich zaś tunel pod górą Czyżyk, w ciągu linii kolejowej 283 Jelenia Góra – Żagań.

LOKALIZACJA

• Miejscowość: Pilchowice
• Ulica: –
• gmina: Wleń
• powiat: lwówecki
• Województwo: dolnośląskie
• Lokalizacja GPS: 50.969243, 15.648417

HISTORIA

Linia kolejowa 283 łącząca Jelenią Górę z Żaganiem, na odcinku do Lwówka Śląskiego znana jako Kolej Doliny Bobru, powstała w latach 1906-1909. Była to linia drugorzędna, łącząca magistrale: Wrocław – Berlin/Drezno i Zgorzelec – Wałbrzych/Kłodzko.

Budowa tej trasy kolejowej trwała 3 lata, ale starania o jej powstanie sięgają lat 80. XIX wieku. Wysokie koszty budowy zniechęcały do inwestycji. Gdy jednak w 1897 roku miała miejsce w regionie wielka powódź, zdecydowano zarówno o budowie zapory na rzece Bóbr oraz o budowie linii kolejowej. Ta zaś miała pomóc w budowie zapory, stanowiąc trasę dla transportu m.in. materiałów budowlanych.

Ze względu na górzysty i trudny teren, w ciągu Kolei Doliny Bobru powstało kilka obiektów inżynieryjnych: wiaduktów, mostów i tuneli. Tych ostatnich w liczbie 3, na odcinku tylko 6 km.

Jeden z tuneli poprowadzono po łuku pod górą Czyżyk (425 m n.p.m.), niemal tuż za przystankiem osobowym Pilchowice Zapora. Co ciekawe, jego obecny wygląd różni się nieco od pierwotnego – w 1945 roku wycofujący się Niemcy zniszczyli ozdobne portale oblicowane kamiennymi blokami. Odbudowane zostały w latach 1946-1947, ale nie zadano sobie wówczas trudu, by zrekonstruować pierwotną architekturę i uproszczono wloty, stosując do budowy beton i kamień.

11 grudnia 2016 tunelem przejechał ostatni pociąg. W późniejszym czasie (np. w roku 2025) pojawiały się w nim sezonowo drezyny – jako turystyczna atrakcja. Dziś tunel czeka na lepsze czasy i rewitalizację linii kolejowej, która w tym roku ma się rozpocząć wycinką drzew i krzewów zarastających tor, a zakończyć w 2028 uruchomieniem przewozów.

CIEKAWOSTKI

• Długość tunelu wynosi 187,3 m, natomiast przekrój komory w świetle wynosi 5,5 szerokości oraz 5,8 m wysokości.
• Odbudowę tunelu w latach 1946-1947 prowadziło Zjednoczenie Przemysłu Ceramiki Budowlanej w Jeleniej Górze.

STAN OBECNY

Tunel od dłuższego czasu jest nieużytkowany i zapewne nieremontowany. Solidna konstrukcja wygląda jednak dobrze, choć dokładny stan wymaga oczywiście właściwych ekspertyz.

ZWIEDZANIE

Tunel jest ogólnodostępny – od strony przystanku Pilchowice Zapora. Bardziej zarośnięty jest jego drugi wlot. W chwili moich odwiedzin zarówno w 2024, jak i w 2026 roku tunelem nie odbywał się żaden ruch. Należy mieć jednak na uwadze choćby fakt, że planowana rewitalizacji linii 283, a więc i remont tunelu może być związany z pojawieniem się na torze pojazdów, np. inspekcyjnych. Wysoka ostrożność bezwzględnie konieczna!

WRAŻENIA Z MIEJSCA

Tunel poprowadzono po łuku, wobec czego przy wejściu nie widać światła. Gdy trafiłem tam pierwszy raz, byłem bez latarki. Właściwie przygotowałem się dopiero na drugą wizytę. I była to dobra decyzja – wrażenia z przejścia tunelem były niesamowite, potęgowane przez ulewę, jaka chwilę wcześniej rozpętała się nad okolicą, a wraz z mocnym wiatrem o obu wlotów tunelu stworzyły wyjątkową atmosferę.

ZOBACZ TEŻ

• most kolejowy nad Jeziorem Pilchowickim
• wiadukt i most kolejowy na Strzyżówce w Pilchowicach
• dworzec kolejowy przystanku Pilchowice Zapora w Pilchowicach
• most kolejowy na Bobrze w Jeleniej Górze
• mosty w Polsce

ŹRÓDŁA INFORMACJI

• gazetawroclawska.pl
• Dominas Przemysław, Tunele kolejowe w Polsce w obecnych granicach, wybudowane do 1945 roku, Księży Młyn, Łódź 2020
• OpenStreetMap

---

---

Zdjęcia wykonane 23.07.2026

---

Zdjęcia wykonane 23.08.2024