Uwielbiam Mazury. Miejsce, gdzie piękno natury przeplata się ze starą architekturą, teraźniejszość z trudną historią, gdzie na niemal każdym kroku jest coś ciekawego, coś, co każe zatrzymać się, przystanąć, pochylić, zwolnić. Czasami jest to jedno z wielu jezior, czasami pachnący i szumiący las, czasami stara chałupa, a czasami miejsce, które kiedyś tętniło życiem. Krzysztof A. Worobiec nadał swojej znakomitej książce tytuł idealnie oddający sedno: Zagubione wioski Puszczy Piskiej. Aż trudno uwierzyć, że na tym niezwykłym, leśnym dziś terenie znajdowały się kiedyś wsie z licznymi zabudowaniami oraz – przede wszystkim – ich mieszkańcami. I podczas ostatniego pobytu na Mazurach, zwiedzając je w znakomitych towarzystwie, odwiedziłem jedno z takich miejsc – Wolisko Małe. Owszem, znajdziecie je na mapach, ale to tylko wskazówki dodane współcześnie. Wieś nie istnieje w żadnych dokumentach od 1946 roku, a zostały po niej tylko nieliczne pozostałości domostw i cmentarz ewangelicki (niemal wszyscy mieszkańcy wsi byli tego wyznania). Trudno powiedzieć, kiedy dokładnie został założony, można ostrożnie przyjąć, że w XIX wieku. Cmentarz ma kształt zbliżony do trójkąta, jest otoczony drewnianym ogrodzeniem, oznakowany i posiada tablicę informacyjną. Zachowało się na na nim około 35 nagrobków, niestety bez tablic. Wyjątkiem jest nagrobek z czasu I wojny światowej – pionowa tablica informuje, iż zostało pochowanych w tym miejscu 5 żołnierzy niemieckich z 252 Rezerwowego Pułku Piechoty 4 Kompanii, którzy zginęli 8.02.1915 roku. Tablica była wielokrotnie niszczona – widać złamanie i ślady po kulach, przypuszczalnie z czasów II wojny światowej. Cmentarz jest najbardziej wyraźnym śladem dawnej ludzkiej obecności w Wolisku Małym, ale – poza także wspomnianymi pozostałościami zabudowań – w okolicy zachowało się także kilka pamiątek drugowojennych – zwłaszcza schron Regelbau 504 i okopy piechoty.

• Miejsce: (Wolisko Małe), gm. Pisz, pow. piski, woj. warmińsko-mazurskie
• Geolokalizacja: 53.485398, 21.860081
• Data założenia: XIX w. (?)
• Wyznanie: ewangelickie
• Stan: zły/dst
• Powierzchnia: ok. 0,33 ha
• Inne: nieczynny
• Możliwość zwiedzania: tak
• Źródła: Krzysztof A. Worobiec, Zagubione wioski Puszczy Piskiej. Nieznana historia mazurskiego pogranicza. Tom II: opis zagubionych wiosek południowo-wschodniej Puszczy Piskiej, Wydawnictwo Austeria, Kraków Budapeszt Syrakuzy 2022, OpenStreetMap
• Zdjęcia wykonane: 2024-06-29