Jakże piękne perełki chowają się w bocznych, nieco mniej znanych uliczkach starego Torunia! To jedna z nich – kamienica przy ulicy Ślusarskiej 4. Ale w jej przypadku nie chodzi o architekturę, w której najciekawszy jest szczyt barokowy. Poza tym, pochodząca z połowy XVIII wieku kamienica, tworzy dość nietypowy i asymetryczny układ z niższym budynkiem. Najciekawsze jest jednak to, co na fasadzie oraz we wnętrzu, tuż za wejściem. Gdy szukałem informacji na temat zabytku (w rejestrze od 1983 roku), najczęściej pojawiały się słowa „warsztat ślusarski” i nazwisko „Winiarski”. Odpowiedzi na wiele pytań można znaleźć w znakomitej i niezwykle wciągającej książce Sylwii Dullin pt. „Toruńskie Nowe Miasto i jego mieszkańcy we wspomnieniach (XIX-XXI wiek)”. Jedną z najważniejszych dat jest w przypadku ulicy Ślusarskiej 4 (wówczas jeszcze o innej nazwie: Krzyżacka) rok 1871, kiedy to został założony warsztat ślusarski. Do 1920 roku jej właścicielem był Rudolf Thomas. Zakład ten (wraz z częścią mieszkalną), stanowiący wręcz małą fabrykę, odkupił od Thomasa Przemysław Winiarski. Świadczył on usługi ślusarskie dla mieszkańców: dorabianie kluczy czy lutowanie garnków, ale realizował także zamówienia takie, jak np. kotły dla kuchni wojskowej polskiej marynarki wojennej. Trzeba w tym miejscu wspomnieć, iż brat Przemysława, Metody Winiarski, również prowadził swój zakład, znajdujący się nieopodal, bo przy Nowym Rynku 27. Wcześniej pobierał nauki u brata Przemysława, a w latach 30. rozpoczął własną działalność. Zasłynął m.in. skonstruowaniem rowera sprężystego bez ramy poprzecznej (i opatentował swój wynalazek) oraz wykonaniem mebli z metalu i drewna (jeszcze w pracowni brata) do gabinetu prezydenta Stanisława Wojciechowskiego (ze względu na przewrót majowy 1926 roku meble nie dotarły jednak do Warszawy). Powróćmy jednak na ulicę Ślusarską. Przemysław Winiarski prowadził swój zakład także po wojnie. Po nim przejął go jego syn, Rajmund. Zakład Ślusarsko-Zdobniczy Rajmunda Winiarskiego wykonał m.in. prace zdobnicze pobliskiej Gospody Pod Modrym Fartuchem, liczne wywieszki, szyldy, latarnie uliczne. Zresztą, znakomitą reklamą tego wyjątkowego zakładu są detale, które do dziś pozostały i zdobią budynek (w którym dziś znajdują się m.in. gabinety terapeutyczne): piękne drzwi z lewej strony, z wizerunkami orłów, napisem „ŚLUSARNIA”, dwoma gryfami, również dwoma herbami Torunia trzymanymi przez anioła, datami: 1871 (założenie pierwszego warsztatu) i 1971 (setne urodziny warsztatu) oraz kołatkami w postaci koni (bądź koników morskich). Wejście do części mieszkalnej, z prawej strony budynku, także jest ciekawe: tu też zobaczymy ciekawą kołatkę, jak i herb miasta oraz symbole kojarzone ze ślusarstwem: dwa klucze i koronę. Przepiękne są metalowe wywieszki czy uchwyty do flag; szyld z nazwą ulicy i numerem posesji dawniej posiadał też metalową latarnię oraz – zamiast nazwy ulicy – słowa: ŚLUSARNIA // WINIARSKI. Znakomita jest też wywieszka z kluczem – tę możemy zobaczyć nawet na zdjęciu z okresu drugowojennego. I na sam koniec – warto wspomnieć o pięknym, podświetlanym witrażu, znajdującym się we wnętrzu budynku. Przedstawia on ślusarzy przy pracy, znane już dwie daty: 1871 i 1971 oraz trzy litery w otoczeniu kluczy: P, M, R. Nie mam wątpliwości, że oznaczają imiona znakomitych toruńskich rzemieślników, czyli Przemysława, Metodego i Rajmunda Winiarskich. A duch warsztatu zachował się także w obecnej nazwie ulicy, obowiązującej od około 1973 roku.

• Miejsce: Toruń, woj. kujawsko-pomorskie
• Geolokalizacja: 53.010975, 18.610802
• Kalendarium: ok. poł. XVIII w. – budowa
• Stan: bdb
• Możliwość zwiedzania: nie
• Inne: wpisana do rejestru zabytków 13.04.1983 pod numerem 429 (29.12.2008, nr A/1253)
• Źródła: mapy.zabytek.gov.pl, zabytek.pl, toruntour.pl, fotopolska.eu, Sylwia Dullin, Toruńskie Nowe Miasto i jego mieszkańcy we wspomnieniach (XIX-XXI wiek), Fundacja Generał Elżbiety Zawackiej, Toruń 2018; Katarzyna Kluczwajd, Toruńskie historie – miejsca i ludzie: Śródmieście, Wydawnictwo Region, Gdynia 2024; OpenStreetMap
• Zdjęcia wykonane: 2025-12-28, 2025-11-18