Kolejnej mojej podróżniczej tradycji stało się zadość i pod koniec ubiegłego roku wyruszyłem na fotowycieczkę po województwie kujawsko-pomorskim. Tym razem obrałem kierunek południowo-zachodni, ze Żninem na czele. Ale zahaczyłem też o województwo wielkopolskie, realizując jedno ze swoich małych podróżniczych marzeń. To odwiedziny stacji kolejowej w Damasławku – miejsca zapomnianego, choć rzadko, ale jednak, odwiedzanego przez pociągi towarowe. Damasławek w krótkim czasie zyskał połączenia kolejowe, szybko stając się stacją węzłową. Najpierw, 1 listopada 1887 otwarto połączenie z Nakłem nad Notecią od północy i Gnieznem od południa (obecnie to fragment linii 281 Oleśnica – Chojnice), zaś 1 czerwca 1889 roku Damasławek zyskał połączenie z Wągrowcem od zachodu i Inowrocławiem od wschodu (obecnie fragment linii 206/236 Inowrocław Rąbinek – Drawski Młyn, częściowo rozebranej). Początkowo funkcję dworca pełnił obiekt mieszczący dziś pocztę lub też wzniesiono parterowy, szkieletowy budynek. Obecny dworzec zbudowano w latach 1901-1902, co miało związek z modernizacją i rozbudową stacji. Także wówczas powstały budynki ustępu i magazynu. Rok 1910 (ewentualnie nieco później) przyniósł rozbudowę budynku dworcowego, który w zasadniczej formie zachował się po dziś dzień. Oczywiście, nie dotrwały poczekalnie I-II oraz III-IV klasy, przechowalnia bagażu czy miejsce odprawy bagażu – z czasem zmieniły się potrzeby kolei i część wnętrz została przebudowana. Ale działała i funkcjonowała z pożytkiem dla pasażerów. Gdy jednak w 1996 roku zawieszono przewozy pasażerskie na linii 206 (którą na odcinku między Żninem a Wągrowcem rozebrano przed 2016), a w 2000 na linii 281 (między Gnieznem a Chojnicami), dworzec został zamknięty i właściwie użytkowane były jedynie mieszkania na piętrze. Przez jakiś czas na parterze funkcjonował sklep meblowy. A jak jest dziś? Niestety bardzo kiepsko… Dworzec nadal jest częściowo zamieszkany, częściowo zaś zabezpieczony – nie do końca wiadomo, czy tylko przed wandalizmem, czy też przed spadającymi dachówkami (bo jak inaczej wytłumaczyć prowizoryczne zadaszenia wejść do części mieszkalnej i recepcyjnej?). Budynek otoczono siatką. Poza tym roślinność – od strony peronów – zaczyna odbierać swój teren, zasłaniając przy tym zabytek. A jest to naprawdę piękny obiekt, z ciekawymi detalami (głównie z cegły, ale też np. stalowymi aplikacjami kotew). Profesor Miron Urbaniak, autor wielu znakomitych opracowań o zabytkach techniki oraz kart ewidencyjnych dworca, zespołu stacyjnego, dawnej noclegowni, szaletu i magazynu towarowego stwierdza wręcz, że „(…) obiekt posiada ponadprzeciętne walory zabytkowe, nie tylko w skali Wielkopolski, ale i kraju” – głównie dzięki niepowtarzalnej i indywidualnej realizacji oraz zachowanym elementom oryginalnym, m.n. stolarce okiennej i drzwiowej oraz temu, czego nie zobaczymy wewnątrz (brak dostępu), czyli dekoracji wnętrz dwóch poczekalni i reliktowi… windy do posiłków. Oglądając stację w Damasławku, bardzo bogatą w liczne inne budynki, w tym aż 12 domów (z obiektami gospodarczymi), dawną noclegownię (obecnie dom), magazyn towarowy, szalet (w coraz gorszym stanie), zadaszone zejścia do przejścia podziemnego między dwoma peronami i do dworca (jaki tu musiał być duży ruch!) i brukowaną ulicę, można z jednej strony wpaść w zachwyt, z drugiej zaś w wielką frustrację. A gdy dodam, że zachowała się jeszcze wieża ciśnień (choć nie zachowała się starsza), ale niestety zburzono dwie nastawnie, to obecny obraz stacji w Damasławku wydaje się pełniejszy, choć dużo bardziej smutny. 

• Miejsce: Damasławek, gm. Damasławek, pow. wągrowiecki, woj. wielkopolskie
• Geolokalizacja: 52.842798, 17.497765
• Kalendarium: 1901-1902 – budowa; ok. 1910 – rozbudowa
• Stan: dst+
• Możliwość zwiedzania: nie
• Inne: na liniach kolejowych: 281 Oleśnica – Chojnice i 206/236 Inowrocław Rąbinek – Drawski Młyn (częściowo rozebrana – z odcinkiem Żnin – Wągrowiec przez Damasławek)
• Źródła: zabytek.pl, zabytek.pl, bazakolejowa.pl, Stankiewicz, Ryszard, Marcin Stiasny, Atlas linii kolejowych Polski 2011, Wyd. Eurosprinter, Rybnik 2011; OpenStreetMap
• Zdjęcia wykonane: 2025-12-29