Żuławy to jeden z tych obszarów, który jest przeze mnie jeszcze słabo poznany, a znajduje się bardzo wysoko na liście miejsc, które koniecznie muszę odwiedzić. Stare domy podcieniowe, cmentarze, budowle techniczne i kościoły – by wspomnieć o grupach najważniejszych i najliczniejszych zabytków tego regionu. Kilkanaście dni temu, podczas powrotu ze spontanicznego, jednodniowego wyjazdu nad morze nie mogłem odmówić sobie zatrzymania i zwiedzenia choćby jednej miejscowości. Na powrotnym, drogowym szlaku znalazła się wieś Żelichowo (a w granicy tego sołectwa – osada Cyganek), w której, położone tuż obok siebie, znajdują się 3 ciekawe obiekty, miejsca. Jako pierwsza pojawia się na blogu cerkiew greckokatolicka pw. św. Mikołaja. W rękach parafii greckokatolickiej świątynia znajduje się od roku 2002, wcześniej – po 1945 roku – służyła katolikom i grekokatolikom. A jej historia sięga wieku XIV. Od początku kościół znajdował się w rekach katolików, z przerwą w latach 1574-1629, kiedy to służył protestantom. Świątynia zachowała się do naszych czasów w zmienionym stanie – warto tu wspomnieć choćby o XVII wieku, kiedy to po uszkodzeniach po powodzi część starych ścian zastąpiono nowymi o konstrukcji ryglowej; odbudowano i przebudowano wówczas także wieżę. Ta część budynku była w następnych stuleciach kilkakrotnie remontowana, a w 1945 rozebrano ją ze względów strategicznych. Odbudowano kilka lat temu. Cerkiew prezentuje się znakomicie, dzięki prowadzonym od 2008 pracom remontowym i restauratorskim. Koniecznie trzeba zwrócić uwagę na ostrołukowe okna i główny portal, a także na konstrukcję ryglową. Ciekawa jest też sama kruchta z XVIII-wieczną chrzcielnicą. Więcej ciekawego wyposażenia (także XVIII-wiecznego) można zobaczyć podobno po umówieniu się w parafii na zwiedzanie – ja miałem możliwość zerknięcia na wnętrze z kruchty i moją uwagę zwrócił przede wszystkim ikonostas. Ciekawe zabytki znajdują się także w otoczeniu kościoła – przed wejściem stoi krzyż misyjny z 1914 roku (odnowiono go w 2010, zachowano stare ślady po kulach), a od północy ulokowano lapidarium z nagrobkami pochodzącymi z cmentarza sprzed II wojny światowej.

• Miejsce: Żelichowo, gm. Nowy Dwór Gdański, pow. nowodworski, woj. pomorskie
• Lokalizacja GPS: 54.241602, 19.142700
• Wyznanie: greckokatolickie
• Diecezja: Archidiecezja Przemysko-Warszawska
• Dekanat: elbląski
• Kalendarium: XIV w. – budowa; XVII – odbudowa i przebudowa po zniszczeniach w wyniku powodzi; 1945 – rozbiórka wieży; od 2008 – remonty
• Stan: bdb
• Możliwość zwiedzania: tak (częściowo – kruchtę, z widokiem na nawę)
• Inne: pierwotnie kościół katolicki, w latach 1574-1629 – protestancki, potem ponownie katolicki, po 1945 katolicki i greckokatolicki, od 2002 – greckokatolicki; wpisana do rejestru zabytków 25.09.1961 pod numerem 126/N
• Źródła: Wikipedia, Wikipedia, mapy.zabytek.gov.pl, zabytek.pl, strona parafii, grekokatolicy.pl, OpenStreetMap
• Zdjęcia wykonane: 2025-03-22