Co jakiś czas prezentuję na Podróżach z Mataszkami zabytki tak ważne, duże i wyjątkowe, że powinienem właściwie poświęcić im zupełnie osobny blog, a nie zaledwie jeden wpis. Do takich obiektów należy bez wątpienia zamek w Kwidzynie (a właściwie cały zespół zamkowo-katedralny, ale kościół zaprezentuję w osobnym blogowym wpisie) – nie tylko, co oczywiste, wpisany do rejestru zabytków (w 1961), ale i uznany za pomnik historii (w 2018). Siedziba muzeum, świadek długiej historii i nieodłączny element panoramy miasta. Jego historia związana jest z ustanowieniem biskupstwa pomezańskiego w roku 1243 oraz powołaniem kapituły pomezańskiej w roku 1284. Zamek kapitulny rozpoczęto budować około roku 1300 i zakończono około 50 lat później; w 1384 roku dobudowano charakterystyczne gdanisko. Warto w tym miejscu wspomnieć, iż kilkadziesiąt lat wcześniej, nieco na południe, powstała pierwsza budowla, nazywana później Starym Zameczkiem, ale zniszczona w XVI wieku i ostatecznie zlikwidowana na początku XX nie zachowała się do naszych czasów. Zamek kapitulny, od roku 1526 (czyli przejścia Prus Książęcych na protestantyzm) służył biskupom prostestanckim, jednak dość krótko – w 1551 roku stał się budynkiem rządowym, służącym celom administracyjnym oraz jako mieszkania dla oficerów i urzędników książęcych. Wiek XVIII przyniósł stopiową dewastację warowni oraz kolejne jej funkcje – sąd i więzienie pod koniec stulecia, lazaret na początku XIX wieku, więzienie w latach 1822-1834. Aż w roku 1854 król Fryderyk Wilhelm IV wydał rozporządzenie zakazujące dalszej dewastacji zamku. Wkrótce rozpoczęły się prace rekonstrukcyjne, dotyczące m.in. sklepień dwóch sal, gotyckich krużganków, wieży studziennej i latrynowej. Między wojnami światowymi w salach zamkowych działało lokalne muzeum, ale od 1935 roku ulokowano w warowni szkołę i internat Hitlerjugend. W 1945 roku zamek nie został poważnie zniszczony. W roku 1950 otwarto w zamkowych wnętrzach muzeum, stanowiące od 1973 roku Oddział Muzeum Zamkowego w Malborku. I to Muzeum w Kwidzynie zwiedziłem podczas wrześniowej wycieczki. Bez przewodnika, bez audioprzewodnika, ale był to wybór świadomy, ze względu na napięty grafik zwiedzania całego miasta. Zamkowe wnętrza bardzo mi się spodobały – stare sklepienia, piece kaflowe, no i możliwość dojścia do samego gdaniska. A sam pomost arkadowy o długości 54 metrów, prowadzący do latryny, urzekł mnie bardzo – dzięki znakomitej, wciągającej wystawie etnograficznej.  A jest jeszcze przecież piwnica, wieża studzienna, krużganki, refektarz zimowy, skarbiec. Jest co zwiedzać i podziwiać!

• Miejsce: Kwidzyn, pow. kwidzyński, woj. pomorskie
• Geolokalizacja: 53.736173, 18.921406
• Kalendarium: ok. 1300-1350 – budowa; 1384 – dobudowa gdaniska; od 1551 – budynek rządowy – adaptacja do celów administracyjnych oraz mieszkań dla oficerów i urzędników książęcych; XVIII w. – dewastacja zamku; k. XVIII w. – adaptacja na sąd i więzienie; 1798 – rozbiórka skrzydeł wschodniego i południowego; pocz. XIX – na zamku lazaret; 1822-34 – więzienie na zamku; l. 50/60. XIX w. i 1874 – prace rekonstrukcyjne; 1935 – adaptacja na potrzeby szkoły i internatu Hitlerjugend; 1950 – otwarcie muzeum
• Stan: bdb
• Inne: wpisany do rejestru zabytków 09.12.1961 pod numerem 164/N (29.12.2017 i 12.03.2018 – A-263), a jako zespół katedralno-zamkowy uznany za pomnik historii 20.04.2018
• Możliwość zwiedzania: tak (Muzeum w Kwidzynie – Oddział Muzeum Zamkowego w Malborku)
• Źródła: praca zbiorowa, Zamek i katedra w Kwidzynie. Przewodnik ilustrowany, FOTO LINER S.C. 2010/2022; zabytek.pl, mapy.zabytek.pl, OpenStreetMap
• Zdjęcia wykonane: 2024-09-18