Podczas pierwszej, choć krótkiej wizyty w Kazimierzu Dolnym udało mi się zobaczyć kilka najbardziej znanych miejsc, przede wszystkim związanych z Rynkiem i jego otoczeniem. Poznałem także miejsce oddalone od centrum, ale niezwykle ciekawe, naznaczone tragiczną historią. To cmentarz żydowski, jeden z dwóch, jakie do II wojny światowej istniały w Kazimierzu i jedyny zachowany, choć nie w całości. Założony został w 1851 roku; pierwszy kirkut kazimierzowski był starszy – powstał prawdopodobnie w XV wieku, ale nie zachował się do naszych czasów. Na nowszym pochówki miały miejsce do czasu wojny; wówczas nastał tragiczny czas dla Żydów, na których – a także na Polakach –  hitlerowcy dokonywali egzekucji właśnie na cmentarzu. Nekropolia została przez niemieckiego okupanta zniszczona, ale nie całkowicie. Dziś, na cmentarnym wzgórzu, położonym tuż przy drodze prowadzącej w kierunku południowym (ul. Czerniawy, około 1 km od Starego Miasta), na obszarze około 0,7 ha znajdują się pojedyncze, choć liczne, macewy, często podparte kijami i gałęziami. Dotrzemy do nich przez charakterystyczną pękniętą „ścianę” – nawiązujący do jerozolimskiej Ściany Płaczu pomnik-lapidarium, wzniesiony w 1984 roku z odzyskanych macew. Na wielu z nich, a także na tych znajdujących się za pomnikiem, możemy podziwiać niesamowitą sztukę – każda macewa, poza inskrypcjami posiada coś w rodzaju ilustracji – sytuacji, scenki, symbolu. To m.in. złamane świece, dłoń wrzucająca monetę do skarbonki, korona, lwy i wiele innych. Z pewnością, symbolika nie jest przypadkowa, jednak nie udało mi się dotąd dotrzeć do wartościowego opracowania na ten temat. Może ktoś zna takowe i poleci?

• Miejsce: Kazimierz Dolny, pow. puławski, woj. lubelskie
• Wyznanie: judaizm
• Kalendarium: 1851 – założenie cmentarza; 1984 – wzniesienie pomnika (lapidarium)
• Stan: db/dst/zły
• Możliwość zwiedzania: tak
• Inne: wpisany do rejestru zabytków 27.06.1984 pod numerem A/886
• Źródła: Rafał Fronia, Marcin Papaj, Tomasz Wojtasik, Kazimierz Dolny i okolice, Wydawnictwo Turystyczne Plan, Jelenia Góra 2021; tablica informacyjne obok cmentarza,.zabytek.gov.pl, OpenStreetMap
• Zdjęcia wykonane: 2022-04-27