WSTĘP

Każdy mój pobyt na Dolnym Śląsku to nie tylko spacery po górach i odwiedzanie miejsc związanych z koleją, ale także zwiedzanie kolejnych miast i miasteczek. Tegoroczny urlop zaprowadził mnie najpierw do Kamiennej Góry, a tam m.in. do pierwszego w mieście cmentarza żydowskiego.

LOKALIZACJA

• Miejscowość: Kamienna Góra
• Ulica: Katowicka 30
• gmina: –
• powiat: kamiennogórski
• Województwo: dolnośląskie
• Lokalizacja GPS: 50.785665, 16.039704

HISTORIA

Historia pierwszego cmentarza żydowskiego w Kamiennej Górze związana jest z nowożytnym osadnictwem żydowskim, te zaś z pruskim edyktem emancypacyjnym z 11 marca 1812, nadającym Żydom pełnię praw obywatelskich w Prusach.

W 1821 w Kamiennej Górze powstała filia jeleniogórskiej gminy żydowskiej, usamodzielniła się w 1864. Synagogę zbudowano w 1858, dom gminny w 1866. Zaś w 1822 roku założono w Kamiennej Górze pierwszy cmentarz żydowski. W 1824 uzyskał ogrodzenie, a w 1835 na jego terenie posadzono lipy. Krótko istniał przy nim drewniany dom przedpogrzebowy.

Być może mała powierzchnia, a może inny czynnik doprowadził do decyzji o założeniu nowego cmentarza, przy obecnej ulicy Księcia Bolka I. Otwarto go 16 sierpnia 1881. Krótko przed lub po tym wydarzeniu zaprzestano pochówków na starym, pierwszym cmentarzu.

Na starym cmentarzu spoczęli znani obywatele Kamiennej Góry – wśród nich rodziny Buttermilchów, Frankensteinów i Prerauerów. Brak danych, ilu żydowskich mieszkańców Kamiennej Góry spoczęło na tym cmentarzu. Do naszych czasów zachowało się kilkadziesiąt macew.

O ile nowy cmentarz żydowski nie przetrwał do naszych czasów, o tym stary owszem, choć przez wiele lat był zaniedbany i zarośnięty, a macewy poprzewracane. To wiadomo z karty cmentarza z 1987 roku. Co ważne, 4 września 1989 został wpisany do rejestru zabytków (pod numerem 980/J).

Ratunek dla cmentarza przyniósł wiek XXI i lokalni społecznicy, regionaliści i wolontariusze. W 2003 roku przeprowadzili kompleksowe prace restauracyjne cmentarza, czyniąc z niego miejsce już niezapomniane.

CIEKAWOSTKI

• Powierzchnia cmentarza wynosi 0,045 ha.
• Na cmentarzu znajduje się kilkadziesiąt z inskrypcjami w języku hebrajskim i niemieckim.
• Najstarszy nagrobek jest datowany na 1817 rok – a więc przed założeniem cmentarza. Ma to prawdopodobnie związek z przeniesieniem grobów Jacoba i Feigel Kallmanów pochowanych na cmentarzu katolickim.
• Wśród macew na starym cmentarzu mogą znajdować się także te z nowego cmentarza.

STAN OBECNY

Dzięki wspomnianym pracom restauracyjnym stary cmentarz jest w dobrym stanie – przede wszystkim z łatwym dostępem, nie jest zarośnięty, jest zaś ogrodzony.

ZWIEDZANIE

Zwiedzania starego cmentarza żydowskiego w Kamiennej Górze jest bezproblemowe. Żeby do niego trafić, trzeba kierować się do cmentarza katolickiego i przy jego bramie od ulicy Katowickiej ruszyć w lewo, wzdłuż murowanego ogrodzenia katolickiej nekropolii. Po kilkudziesięciu metrach zobaczymy po lewej stronie cmentarz żydowski. Dostępu broni drewniana furtka, która nie jest zamykana na kłódkę czy klucz.

WRAŻENIA Z MIEJSCA

Wbrew pozorom dotarcie do starego cmentarza w Kamiennej Górze nie było początkowo łatwe. Mapa Google nie wskazała jednoznacznie jego położenia, a była w tamtym momencie moim jedynym narzędziem nawigacyjnym. Jeszcze tylko odsunięcie kamienia przytrzymującego drewnianą furtkę i przeniosłem się w czasie. Na niektórych macewach napisy łatwiejsze do odczytania, na innych mniej, podobnie z symboliką. Gdzieś niedaleko współczesny gwar i rytm miasteczka. Jeszcze kilka zdjęć w ciszy, znów furtka, i znów ten kamień, niczym strażnik wejścia.

ZOBACZ TEŻ

• Stary Cmentarz Żydowski we Wrocławiu
• cmentarz żydowski w Koronowie
• cmentarz żydowski w Kazimierzu Dolnym
• nowy cmentarz żydowski w Łodzi
• cmentarz żydowski w Lesku
• synagogi

ŹRÓDŁA INFORMACJI

• mapy.zabytek.gov.pl
• zabytek.pl
• Wikipedia
• Włodarczyk Tamara, Przewodnik po żydowskim Dolnym Śląsku. Region jeleniogórski, Wydawnictwo-Poligrafia AD REM, Jelenia Góra 2021
• OpenStreetMap

---

---

Zdjęcia wykonane 18.07.2026