Kiedyś powszechne elementy wiejskiego krajobrazu, dziś spotykane niemal wyłącznie w skansenach, gdzie chronione opowiadają o młynarskiej przeszłości… Wiatraki. Koźlaki, paltraki, holendry. Przedstawicieli każdego z tych typów znajdziecie w znakomitym skansenie – kolejnym, do którego dotarłem i który pozwolił mi przenieść się w czasie i przestrzeni. To Muzeum Kultury Ludowej w Osieku nad Notecią. Jego południowo-wschodni kraniec zajmują 3 wiatraki, w samym środku stoi młyn wietrzny ze wsi Żelice w gminie Wągrowiec. To paltrak, z więc wiatrak obracany do wiatru przy pomocy rolek poruszających się w szynie, umieszczonej z kolei na ceglanej podmurówce. Zasadnicza konstrukcja obiektu została wykonana z drewna. Żelicki wiatrak został zbudowany między 1875 a 1880 rokiem i pracował około 100 lat. Obsługiwały go 3 pokolenia młynarzy z rodziny Rohde: Michał, który zbudował wiatrak (po powrocie do rodzinnego majątku w 1871 roku jako weteran wojny francusko-pruskiej, został cieślą), następnie jego syn Józef, a po nim jeden z 5 synów Józefa – Bernard. Wnuk Michała zmarł w 1979 roku, nie pozostawiając po sobie potomka. Na szczęście wiatrak trafił do Osieka; można zobaczyć go nie tylko z zewnątrz, ale i poznać jego bogate w przeróżne urządzenia wnętrze.

• Miejsce: Żelice, gm. Wągrowiec, pow. wągrowiecki, woj. wielkopolskie
• Miejsce obecne: Osiek nad Notecią, gm. Wyrzysk, pow. pilski, woj. wielkopolskie
• Lokalizacja GPS: 53.122497, 17.303988
• Kalendarium: między 1875 a 1880 – budowa
• Typ wiatraka: paltrak
• Stan: bdb
• Możliwość zwiedzania: tak
• Inne: w Muzeum Kultury Ludowej w Osieku nad Notecią
• Źródła: Wikipedia, Wikipedia; Roman Skiba, Małgorzata Fijałkowska, Muzeum Kultury Ludowej w Osieku nad Notecią. Informator, Muzeum Okręgowe w Pile, Piła 2017; OpenStreetMap
• Zdjęcia wykonane: 2025-06-21