Być w Kłodzku i nie zobaczyć miejscowej twierdzy? Zakładając sprzyjające okoliczności – to niemożliwe! Twierdza Kłodzko to obowiązkowy punkt na mapie zwiedzania miasta i w ogóle ziemi kłodzkiej. Choć do poznania udostępniona jest jedynie jej część (Twierdzy Głównej, po zachodniej stronie Nysy Kłodzkiej) z prawie 20 ha powierzchni, to i tak warto. Widoczne obiekty fortyfikacyjne pochodzą głównie z XVIII wieku, ale na ich miejscu już w X wieku istniał czeski gród Kladsko. W następnych stuleciach powstał zamek, a miasto fortyfikowano. Kiedy w 1742, po wygranej pierwszej wojnie śląskiej Prusy przejęły m.in. ziemię kłodzką, rozpoczęła się przebudowa i rozbudowa dotychczasowych umocnień, prowadzona początkowo przez generała Gerarda Korneliusza Walrave, a następnie przez Friedricha Christiana von Wrede. W następnych latach wielokrotnie modernizowano i rozbudowywano twierdzę. Poza funkcjami militarnym pełniła także funkcję więzienia, m.in. przetrzymywany był w niej Wojciech Kętrzyński. W 1918 roku została rozbrojona. W latach 1940–1943 mieściła się tu filia obozu KZ Gross-Rosen, a w 1944 roku umieszczono w twierdzy zakłady zbrojeniowe AEG. W latach 1960-1988 zabytek (wpisany do rejestru w 1960 roku) użytkowany był m.in. przez wytwórnię win i prefabrykatów betonowych, przez co część miejsc uległa przekształceniom. Jednak niemal równolegle inne miejsca remontowano i adaptowano na cele ekspozycyjne, np. Niski Bastion w latach 1970-1971, w którym umieszczono lapidarium. Dziś Twierdza Kłodzko to prężnie działająca instytucja turystyczna, a zwiedzanie obiektu (choć na razie udostępniono tylko jego 10%) to prawdziwa przygoda (warto zaznaczyć, że piszę jedynie o Twierdzy Głównej, a po drugiej stronie Nysy Kłodzkiej jest jeszcze mniejszy Fort Owcza Góra). Turyści mogą zwiedzać ważniejsze miejsca samodzielnie, a podziemne chodniki kontrminowe tylko z przewodnikiem. Tych drugich nie udało mi się zobaczyć, ale już podstawowa trasa mnie zachwyciła – bez tłumów, z mnóstwem intrygujących (i dla mnie tajemniczych) miejsc, pomieszczeń, korytarzy, tuneli, detali (w tym z nazwami, datami). Do tego cegła i wszechobecny kamień. Bardzo podobał mi się także widok na miasto oraz wspomniane lapidarium, w którym zgromadzono kamienne detale, epitafia, tablice, rzeźby z Kłodzka i okolicznych miejscowości, z rozebranych i zniszczonych obiektów. To było jedno z moich miejsc must visit, czyli tych, które koniecznie chciałem zobaczyć. I udało się, ale muszę tam wrócić, by zwiedzić jeszcze wspomniane podziemia oraz zobaczyć mniejszy Fort Owcza Góra.

• Miejsce: Kłodzko, pow. kłodzki, woj. dolnośląskie
• Kalendarium: 1743-1750 – budowa; 1770-1774 – modernizacja (m.in. powstał donżon); 1770 i 1790-1793 – budowa podziemnych chodników kontrminowych; 1792-1793 – budowa wielkiego kojca i baterii; poł. XIX w. – budowa 2 szańców; 1873 – budowa tunelu łączącego Twierdzę Główną z Przedmieściem Ząbkowickim; 1906 – budowa stacji gołębi pocztowych; 1918 – rozbrojenie Twierdzy
• Stan: bdb
• Inne: wpisana do rejestru zabytków 10.05.1960 pod numerem 691 i 16.11.2010 pod numerem A/4346/691
• Możliwość zwiedzania: tak
• Źródła: mapy.zabytek.gov.pl, zabytek.pl, Wikipedia, Jarosław Chorzępa, Fortyfikacje, Carta Blanca, Warszawa 2007; OpenStreetMap
• Zdjęcia wykonane: 2023-07-20