No właśnie, tytuł dzisiejszego wpisu brzmi nieco… dziwnie. Ale jest jak najbardziej uzasadniony. Kilkakrotnie już pisałem, że o sile – w każdym wymiarze – latarni morskich stanowią nie tylko one same, ale też ludzie w nich pracujący. Latarnicy. A dziś przyszedł czas na zabudowania im towarzyszące. Niezwykłe jest bowiem to, że przy większości polskich latarni morskich (mam tu na myśli zwłaszcza te położone we wsiach, niegdyś na zupełnym odludziu) znajdują się zabudowania towarzyszące: domy latarników, budynki gospodarcze, maszynownie, a nawet te, które pomagały obsłudze latarni w dawnych czasach normalnie funkcjonować (stodoły, drewutnie itd.) – kiedy nie było w pobliżu sklepu, w którym można było zaopatrzyć się w artykuły codziennej potrzeby. Każdy z tych budynków jest niezwykły – architektonicznie (pasując do latarni) i historycznie (wiążąc ze sobą losy latarnianych rodów).

Zróbmy więc wirtualną wycieczkę naszym wybrzeżem i zobaczmy – lub przypomnijmy sobie – jakie niezwykłe budynki otaczające polskie latarnie możemy napotkać na swojej drodze, nierzadko nawet zwiedzić i zobaczyć od środka; na początek zapraszam do Czołpina i Jarosławca:

CZOŁPINO

Choć latarnia morska położona jest na wysokiej wydmie, to około kilometr u jej podstawy zostały ulokowane latarniane zabudowania, a wśród nich: dom latarników (dwukondygnacyjny, podpiwniczony), stodoła, budynek inwentarski, budynki gospodarcze, powstałe w tym samym czasie, co latarnia (1872-1875). Dom latarników posiada powierzchnię ponad 600 m2 i kubaturę 1350 m3, a wzniesiono go z czerwonej cegły i od strony zachodniej obłożono łupkiem mineralnym, chroniącym go przed działaniem wiatrów. Od kilku lat w budynku powstaje Muzeum Latarnictwa i ochrony wartości przyrodniczo-kulturowych Wybrzeża Słowińskiego. Całość otoczona jest płotem.

Czołpino | dom latarników | stan na 2005-07-23

Czołpino | stodoła | stan na 2005-07-23

JAROSŁAWIEC

Zabudowania latarni morskiej w Jarosławcu są jednym z przykładów swoistych „twierdz” latarników. Latarnia została wyposażona w dwukondygnacyjny dom latarników (z lat: 1830, 1838 i 1902; wewnątrz pierwotnie znajdowały się m.in.: przedsionek, izba komisji, pokoje latarników, kuchnia, spiżarka i pomieszczenie na karbid) oraz stodołę i szopy (m.in. na drewno – dziś już nie istnieje) otoczonych (obecnie tylko we fragmencie) murem z czerwonej cegły. Latarnia morska, budynek gospodarczy i ogrodzenie zostały 30.08.1993 roku wpisane do rejestru zabytków pod numerem A/320/1-3.

Jarosławiec | fragment dziedzińca latarnianej „twierdzy” | stan na 2012-05-23

Jarosławiec | budynek gospodarczy | stan na 2012-05-23

Jarosławiec | zabudowania gospodarcze latarnianej „twierdzy” | stan na 2012-05-23

Jarosławiec | dom latarników | stan na 2012-05-23

Jarosławiec | fragment dziedzińca latarnianej „twierdzy” z zabudowaniami gospodarczymi | stan na 2012-05-23

• http://gryf24.pl/2015/03/11/wyremontuja-zabytkowy-dom-latarnika-w-czolpinie-powstanie-muzeum-latarnictwa/
• http://www.encyklopedia.szczecin.pl/wiki/Latarnia_morska_(Jarosławiec)
• http://www.nid.pl/pl/Informacje_ogolne/Zabytki_w_Polsce/rejestr-zabytkow/zestawienia-zabytkow-nieruchomych/stan%20na%2031.12.2016/ZPO-rej.pdf
• Marian Czerner, Latarnie morskie polskiego wybrzeża, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1986
• Antoni F. Komorowski, Iwona Pietkiewicz, Adam Sulczewski, Morskie drogowskazy polskiego wybrzeża, Fundacja Promocji Przemysłu Okrętowego i Gospodarki Morskiej, Gdańsk 2011