WSTĘP
Fort Jakuba w Toruniu mijam co jakiś czas. Gdy po raz pierwszy wybrałem się do niego na wycieczkę i zdjęcia w roku 2012, zabytek pełnił jeszcze funkcje mieszkalne. Przez ten czas zmieniło się wiele i dziś obiekt zaczyna pełnić zupełnie inną funkcję. Przed nim – w co wierzę – już tylko dobre czasy. Poznajcie jeden z najciekawszych zabytków fortecznych Torunia.
LOKALIZACJA
- Miejscowość: Toruń
- Ulica: Sowińskiego 9
- gmina: –
- powiat: –
- Województwo: kujawsko-pomorskie
- Lokalizacja GPS: 53.013035, 18.623628
HISTORIA
Fort Jakuba (Jacobsfort) został zbudowany w latach 1828-1833. jego zadaniem była obrona miasta od wschodu. Trzonem fortu była redita w kształcie podkowy. Umieszczono w niej 3-kondygnacyjne koszary. W ścianach czołowych zaś znalazły się strzelnice dla dział, a w przyziemiu – strzelnice karabinowe.
W skład fortu wchodziła także sucha fosa i wał dla artylerii oraz blokhauz. Fort Jakuba został zaprojektowany i zbudowany tak, by mógł bronić się samodzielnie.
W latach 1880-1884 przeprowadzono jego modernizację. Powstał kolejny wał (od strony Bramy Kolejowej) na potrzeby budowy zaplecza logistycznego. Zbudowano również magazyn prochowy. Zmienił się także wygląd redity – została przykryta od czoła ziemnym nasypem.
Po 1920 roku Fort Jakuba przestał pełnić swoje funkcje, choć pozostał w rękach wojska jako obiekt koszarowy. Wraz z rozbudową miasta i utworzeniem ulicy Traugutta, zniknęła znaczna część obiektów murowanych oraz większość wałów, zasypano fosy. Pozostała redita – w rękach wojska znajdowała się do początku lat 50.
Wkrótce obiekt zaczął pełnić nową funkcję – mieszkań komunalnych. Oczywiście związane było to z przekształceniami wnętrz, dostosowaniem do nowych zadań. Stan taki trwał do roku 2018, w którym to zakończył się 8-letni proces wykwaterowywania mieszkańców fortu. Dla zabytku (wpisanego do rejestru 3 czerwca 2014 pod numerem A/1660) przewidziano nową funkcję. Fort Jakuba miał zostać siedzibą Centrum Historycznego imienia generał Elżbiety Zawackiej.
Tak się jednak nie stało, obiekt niszczał. Ratunek przyszedł w roku 2026 ze strony Fundacji Kosmos. Społecznicy i miłośnicy fortyfikacji zostali gospodarzami Fortu Jakuba, przystępując do jego porządkowania, zabezpieczenia i opieki z przeznaczeniem na funkcje społeczno-kulturalne.
CIEKAWOSTKI
- Fort Jakuba w Toruniu znajduje się na terenie 2 490 m2. Jego powierzchnia całkowita to prawie 10 000 m2, w tym korytarzy – 1 355 m2, piwnic – 3 003 m2.
- Fort Jakuba wzniesiono na Górze Świętego Jakuba.
- Na elewacji redity koszarowej znajdują się oryginalne rzygacze w kształcie lwich głów.
- Fort Jakuba nazywany jest potocznie Belwederem.
STAN OBECNY
Fort Jakuba w Toruniu, przez wiele lat zaniedbany, dewastowany i traktowany jak nie-zabytek wymaga wielu prac naprawczych i remontowych.
ZWIEDZANIE
Obecny gospodarz fortu, Fundacja Kosmos, organizuje częste zwiedzania fortu, połączone także z akcją sprzątania terenu i wnętrza zabytku.
WRAŻENIA Z MIEJSCA
Fort Jakuba w Toruniu to miejsce niezwykłe. Długa, bo prawie 200-letnia historia, nie tylko militarna, ale także cywilna. Znakomita architektura, mimo wieloletnich zaniedbań, nadal wywiera duże wrażenie. Ogromna powierzchnia zabytku, metry – czy może nawet: kilometry – korytarzy i dziesiątki, jeśli nie setki pomieszczeń, tworzą obiekt wyjątkowy, inspirujący, fascynujący i ze wszech miar tajemniczy. Zwiedzanie – obowiązkowo!
ZOBACZ TEŻ
- Fort I w Toruniu
- Fort IV w Toruniu
- Fort V w Toruniu
- dawna wozownia artyleryjska w Toruniu
- brama kolejowa w Toruniu
- zabytki Torunia
ŹRÓDŁA INFORMACJI
- torun.pl
- Andrzej Gawlak, Włodzimierz Grabowski, Tomasz Iwaszkiewicz, Tomasz Kowalski, Krzysztof Kwiatkowski, Paweł Pilarski, Fortyfikacje Pomorza Nadwiślańskiego. Twierdza Toruń, SGK – Tomasz Kowalski, Grudziądz 2020
- Adam Kowalkowski (red.), Społeczny raport na temat stanu Twierdzy Toruń, TONZ OT, Toruń 2016
- Adam Fischer, Twierdza Toruń, w: Oblicza historii. Magazyn miłośników historii i tajemnic, numer 02/2004
- Katarzyna Kluczwajd, Andrzej Skowroński, Toruń jest… jaki? Wizja miasta zależy od Ciebie, Stowarzyszenie Historyków Sztuki, Toruń 2010
- OpenStreetMap
Zdjęcia wykonane 06.06.2026
Zdjęcia wykonane 09.03.2024
Zdjęcia wykonane 25.10.2020
Zdjęcia wykonane 25.02.2016
Zdjęcia wykonane 02.09.2012
podrozezmataszkami.pl 