„(…) między rozpadającymi się płotami biegnie piaszczysta droga. Wychodzi z rozległych lasów i znów wśród nich ginie. Chodzi nią listonosz, jeszcze częściej żandarm, czasami pochód weselny, barwny i hałaśliwy, przeciąga po głębokich koleinach. Najczęściej jednak droga jest cicha i pusta i tylko młode brzózki rzucają smukłe cienie na zarośnięte trzciną rowy. Po wszystkim, co podążało tą drogą ku życiu lub ku śmierci, nie ostało się nic. Nie ma krzyży ani pamiątkowych głazów. Jest to droga bezimienna. (…)”. Cytat ze znakomitej książki „Dzieci Jerominów” Ernsta Wiecherta, który można zastosować jako jeden z drogowskazów prowadzących do dziś już nieistniejącej wioski, Sowirogu. Więcej jest jej na kartach wspomnianej powieści, gdyż po II wojnie światowej została opuszczona i przez nowe polskie władze rozebrana. Zachowało się niewiele – poza zdziczałymi drzewami i krzewami owocowymi oraz przystanią dla łodzi – okazały dąb. Najbardziej czytelną pamiątką po Sowirogu jest cmentarz ewangelicki (jakby nieco na przekór Wiechertowi – krzyż, nagrobki – jednak są…), znajdujący się – w linii prostej – około 700 m na wschód od miejsca po wsi. Założony został w połowie XIX wieku (choć znalazłem także informację, że był to początek XX stulecia). Przynajmniej do 1945 roku otoczony był metalową siatką z bramą; dziś to niskie ogrodzenie drewniane. Cmentarz jest w złym stanie, ale na pewno nie można powiedzieć o całkowitym jego zapomnieniu, gdyż w 2009 roku, w ramach projektu „Zaginione wioski Puszczy Piskiej” został uporządkowany i uczytelniony przez wolontariuszy z Polski, Niemiec i Rosji (wspomniane ogrodzenie wykonali zaś pracownicy miejscowego leśnictwa); postawiono także tablicę informacyjną. Cmentarz ewangelicki Sowirogu to miejsce niezwykłe, nie tylko ze względu na położenie utrudniające łatwe dotarcie (potrzebny jest długi spacer przez las), ale i dzięki zachowanym 19 nagrobkom i około 20 mogiłom ziemnym. Dobrze widoczne są także kamienie z wykutymi otworami na metalowe krzyże. Ewidencja grobów przeprowadzona w latach 2009-2014 przez Krzysztofa A. Worobca wykazała 9 nagrobków z czytelnymi inskrypcjami. Dzięki nim możemy choć trochę dowiedzieć się o dawnych mieszkańcach wsi, której już nie ma, a która jeszcze na początku XX wieku miała 5 gospodarstw zamieszkiwanych przez 112 osób.

• Miejsce: (Wądołek), gm. Ruciane-Nida, pow. piski, woj. warmińsko-mazurskie
• Geolokalizacja: 53.563442, 21.645955
• Data założenia: 2 poł. XIX w.
• Wyznanie: ewangelickie
• Stan: zły
• Powierzchnia: 0,13 ha
• Inne: nieczynny
• Możliwość zwiedzania: tak
• Źródła: Krzysztof A. Worobiec, Zagubione wioski Puszczy Piskiej. Nieznana historia mazurskiego pogranicza. Tom II: opis zagubionych wiosek południowo-wschodniej Puszczy Piskiej, Wydawnictwo Austeria, Kraków Budapeszt Syrakuzy 2022; tablica informacyjna bok cmentarza; Anna Długozima, Izabela Dymitryszyn, Edyta Winiarska-Lisiecka, Inwentaryzacja, analiza i waloryzacja nieużytkowanych cmentarzy ewangelickich w Nadleśnictwie Pisz. Wytyczne do rewaloryzacji i ochrony cmentarzy; Ernst Wiechert, Dzieci Jerominów, Oficyna Wydawnicza „Retman”, Dąbrówno 2023; OpenStreetMap
• Zdjęcia wykonane: 2025-06-01