Nie pamiętam, kiedy ostatni raz miałem tak długą przerwę w blogowaniu. Prawie 2,5 tygodnia… Bywa i tak, zwłaszcza kiedy zdrowie szwankuje. Ale wracam i to z miejscem niezwykłym, budzącym skrajne emocje: od zachwytu, przez lęk, aż do złości i frustracji. Bohaterem dzisiejszego wpisu jest bowiem kościół poewangelicki w Zrazimiu, nie tak daleko Janowca Wielkopolskiego, który dopiero co pojawił się na blogu. Nad Zrazimiem góruje i już z daleka jest widoczna kościelna wieża. I tak od 1892 roku, kiedy to świątynia została zbudowana. Potrzeba wzniesienia kościoła zrodziła się na przełomie lat 70. i 80. XIX wieku, kiedy Zrazim odkupiła od hrabiny Bnińskiej niemiecka komisja kolonizacyjna. Sprowadziła i osiedliła tu kilkanaście rodzin ewangelików. Poza kościołem zbudowano pastorówkę, dom organisty i szkołę, powstały także budynki gospodarcze. W roku 1945 kościół został przejęty przez Skarb Państwa i przeznaczony na magazyn. Dostępne w internecie dość liczne artykuły wskazują, że budynek jest obecnie w prywatnych rękach. Na pewno jest zupełnie niezabezpieczony, czego nie zmieniło nawet wpisanie go (razem z pastorówką i parkiem) do rejestru zabytków w 1996 roku. Kościół z czerwonej cegły, posadowiony na kamiennym cokole, jest już właściwie ruiną… Dach trzyma się nie najgorzej, ale stan wnętrza to już efekt działań człowieka i przyrody… Okna pozbawione szyb, ledwo trzymający się szkielet chóru, częściowo zniszczona posadzka, zniszczony ołtarz. Bardzo smutny obraz, a jednocześnie budzący mieszankę zachwytu nad architekturą i niemalże lęku, gdy wzrok sięga do ledwo zachowanych napisów i pięknie pomalowanego sklepienia – w końcu ponad 80 lat temu miał swoich gospodarzy, wyposażenie i gromadzących się parafian. Dziś stanowi smutny i wstydliwy przykład martwych przepisów o ochronie zabytków, powoli obracając się w zupełną ruinę, latem ginąc w gęstej zieleni dawnego parku, kryjącego także mniejsze ruiny budynku gospodarczego i pobliską pastorówkę.

• Miejsce: Zrazim, gm. Janowiec Wielkopolski, pow. żniński, woj. kujawsko-pomorskie
• Geolokalizacja: 52.779540, 17.534232
• Wyznanie: ewangelickie
• Kalendarium: 1892 – budowa
• Stan: zły
• Możliwość zwiedzania: tak (obiekt niezabezpieczony)
• Inne: wpisany do rejestru zabytków 30.12.1996 pod numerem A/479/1-3 (razem z pastorówką i parkiem)
• Źródła: Wikipedia, mapy.zabytek.gov.pl, zabytek.pl; Tomasz Stochmal, Zapomniane miejsca. Kujawsko-pomorskie, Wydawnictwo CM 2015 ; OpenStreetMap
• Zdjęcia wykonane: 2025-12-29