To była chyba dopiero 4. moja wizyta w Olsztynie. Czwarta, ale nie dość, że najciekawsza, najbardziej owocna, jeśli chodzi o zwiedzanie, to także utwierdziła mnie w przekonaniu, że Olsztyn to niezwykle ciekawe i bardzo wciągające miasto, z trudną, ale interesującą historią i z wieloma pięknymi zabytkami. Wśród nich znajduje się reprezentacyjny gmach miejski – Nowy Ratusz. Osiem lat temu pokazałem Wam Stary Ratusz z około 1500 roku; został on zastąpiony w roku 1915 przez nowy obiekt. Jego budowę uchwalono w 1911, prace rozpoczęto rok później. Dwa lata po oddaniu do użytku dobudowano jeszcze aneks mieszczący pierwotnie miejską kasę oszczędności (a dziś USC). Czterokondygnacyjny ratusz zbudowano w stylu neorenesansowym. Chyba najbardziej charakterystyczna jest wysoka wieża zegarowa ze spiczastym hełmem. Ale dopiero z bliska widać bogactwo architektoniczne, detaliczne, symboliczne. Spójrzmy najpierw na piękny portal główny zlokalizowany od strony ulicy 11 Listopada – w zworniku dojrzymy dawny herb miasta ze św. Jakubem, rozety w kasetonach, po bokach zaś wodotryski w kształcie głów. Na prawo od wejścia rzuca się w oczy narożnik – dziś (od 1978) wzbogacony o miedziane płyty z roślinnymi i mitologicznymi motywami (autor: Bolesław Wolski). Zastapiły one skute w 1969 roku płaskorzeźby ze scenami z I wojny światowej, przedstawiające sceny z rosyjskiej okupacji Olsztyna, a następnie jego odbicia z rąk Rosjan. Autorem tych zniszczonych kilkadziesiąt lat temu płaskorzeźb był Max Krause, rzeźbiarz z Berlina. Przez swoją oryginalną tematykę wykusz ów nazywany był „wykuszem Rosjan”. Nie zachowały się też podobizny żołnierzy: angielskiego, francuskiego, rosyjskiego, włoskiego, serbskiego, japońskiego i hinduskiego, umieszczone w zwornikach nad łukami okiennymi pierwszej kondygnacji, mieszczącej niegdyś lokale handlowe. Nie znaczy to, że brak więcej detali – powyżej zobaczymy zachowane 5 rzeźb przedstawiających: sprawiedliwość, mądrość, piękno, siłę i pilność. To już od strony wschodniej. Także na tej elewacji, na wykuszach, dojrzymy 12 płaskorzeźb w 2 rzędach (symbolika 4 żywiołów: woda, ogień, ziemia, powietrze), płaskorzeźby przedstawiające mężczyznę i kobietę (po bokach) oraz dziecko karmiące koguta (?) zdobią wejście prowadzące niegdyś do służbowego mieszkania. Co niezwykle ważne, Nowy Ratusz nadal służy swoim pierwotnym celom, będąc siedzibą władz miasta. I nadal zachwyca, górując nad Olsztynem.

• Miejsce: Olsztyn, woj. warmińsko-mazurskie
• Lokalizacja GPS: 53.778707, 20.479714
• Kalendarium: 1911 – uchwalenie budowy; 1912 – 1915 – budowa; 1917 – rozbudowa o aneks mieszczący pierwotnie miejską kasę oszczędności (a dziś USC); 1969 – skucie rzeźb z wykusza; 1978 – montaż płyt miedzianych na wykuszu; 2011 – prace konserwatorskie
• Stan: bdb
• Możliwość zwiedzania: nie (siedziba władz Olsztyna)
• Inne: wpisany do rejestru zabytków 13.10.1989 (nr A-1702)
• Źródła: mapy.zabytek.gov.pl, zabytek.pl; Kujawski Wojciech, Olsztyn. Belle epoque. Szlak wędrowny, QMK, Olsztyn 2021; OpenStreetMap
• Zdjęcia wykonane: 2025-08-16